Nông nghiệp miền Tây cần bước khỏi “cái bóng” sản lượng

Nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Trong nhiều năm, sản lượng từng là thước đo quan trọng của ngành nông nghiệp miền Tây. Tuy nhiên, khi thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và môi trường, tư duy chạy theo sản lượng không còn đủ để giúp nông sản giữ vững lợi thế cạnh tranh.

Tại hội thảo “Chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững cho ĐBSCL” do Đại học Nam Cần Thơ phối hợp Đại học Khoa học và Công nghệ Malaysia tổ chức ngày 29-5 tại Cần Thơ, nhiều nhà khoa học cho rằng nông nghiệp miền Tây cần chuyển sang mô hình “nông nghiệp minh bạch”. Trong đó, công nghệ số, tiêu chuẩn xanh và sản xuất bền vững phải trở thành nền tảng phát triển mới.

Từ sản lượng sang nông nghiệp minh bạch

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng quan tâm đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường, nông sản miền Tây không thể chỉ cạnh tranh bằng số lượng. Điều thị trường cần nhiều hơn là sản phẩm có chất lượng ổn định, quy trình sản xuất rõ ràng và đáp ứng được các yêu cầu xanh.

Theo các chuyên gia, “xanh hóa” toàn bộ chuỗi sản xuất gần như là con đường bắt buộc nếu nông sản ĐBSCL muốn giữ chỗ trên thị trường quốc tế. Điều này không chỉ liên quan đến khâu trồng trọt, chăn nuôi hay nuôi trồng thủy sản, mà còn bao gồm cả thu hoạch, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ.

Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào thâm canh hóa học trong thời gian dài đã để lại những hệ lụy đáng lo ngại cho vùng. Việc lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và khai thác nước ngầm quá mức khiến đất đai suy kiệt, đồng thời làm gia tăng tình trạng sụt lún tại nhiều địa phương.

Từ thực tế đó, chiến lược phát triển mới của ĐBSCL cần hướng mạnh hơn đến các mô hình thuận thiên, nông nghiệp sinh thái và canh tác ít phát thải. Ở các tỉnh ven biển, mô hình tôm - lúa sinh thái đang được mở rộng. Trong khi đó, tại nhiều cánh đồng lớn, drone đã bắt đầu được sử dụng để bón phân, phun thuốc, giúp giảm nhân công và tối ưu lượng vật tư đầu vào.

Công nghệ số trở thành “hộ chiếu” cho nông sản

Chuyển đổi số không chỉ giúp thay đổi cách sản xuất, mà còn góp phần tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông sản. Theo các chuyên gia, việc áp dụng mã số vùng trồng, blockchain và mã QR có thể giúp người tiêu dùng truy xuất toàn bộ quy trình sản xuất, từ thời điểm gieo trồng, lượng phân bón sử dụng đến hành trình vận chuyển.

Sự minh bạch này đang trở thành lợi thế mới của nông sản xuất khẩu. Khi người mua có thể kiểm tra rõ nguồn gốc và quy trình sản xuất, sản phẩm sẽ có thêm cơ hội nâng giá trị gia tăng, đồng thời cải thiện thu nhập cho nông dân.

Một số mô hình ứng dụng công nghệ số cho thấy thu nhập của nông dân có thể tăng gấp 1,5 - 2 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Đây là tín hiệu cho thấy công nghệ không chỉ là công cụ quản lý, mà còn có thể tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp nếu được ứng dụng đúng cách.

Bên cạnh truy xuất nguồn gốc, các chuyên gia cũng đề xuất mở rộng việc sử dụng cảm biến thông minh trên đồng ruộng. Các thiết bị này có thể đo độ mặn, độ ẩm và mực nước theo thời gian thực, sau đó gửi dữ liệu trực tiếp về điện thoại của nông dân. Nhờ vậy, người sản xuất có thể chủ động hơn trong lịch xuống giống, tưới tiêu và phòng tránh rủi ro do thời tiết cực đoan.

Theo tính toán từ các mô hình thí điểm, ứng dụng công nghệ có thể giúp tiết kiệm khoảng 30% lượng nước tưới và giảm đáng kể chi phí phân bón hóa học. Với một vùng thường xuyên chịu tác động của hạn mặn, sụt lún và biến đổi khí hậu như ĐBSCL, đây là lợi ích rất đáng chú ý.

Liên kết chuỗi là điều kiện để phát triển bền vững

Dù công nghệ số và tiêu chuẩn xanh mở ra nhiều cơ hội, các chuyên gia cho rằng công nghệ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chuỗi cung ứng nông sản vẫn phân mảnh. Hiện nay, việc thiếu liên kết giữa nông hộ nhỏ lẻ với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu vẫn là rào cản lớn.

Khi sản xuất còn nhỏ lẻ, mỗi hộ làm theo một cách khác nhau, sản phẩm sẽ khó đồng đều về chất lượng, khó kiểm soát quy trình và khó đáp ứng tiêu chuẩn của những thị trường khó tính. Đây là lý do việc tổ chức lại sản xuất, tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm.

Nông nghiệp minh bạch không thể chỉ đến từ một hộ dân hay một cánh đồng riêng lẻ. Để tạo ra sản phẩm có khả năng cạnh tranh, toàn bộ chuỗi giá trị phải được chuẩn hóa, từ vùng nguyên liệu, kỹ thuật canh tác, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ.

Với ĐBSCL, bước ra khỏi “cái bóng” sản lượng không có nghĩa là xem nhẹ vai trò của sản xuất. Điều quan trọng là sản lượng phải đi cùng chất lượng, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng. Khi đó, nông sản miền Tây không chỉ bán được nhiều hơn, mà còn có thể bán được với giá trị cao hơn và bền vững hơn.

Trong giai đoạn tới, nếu chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, các mô hình sinh thái được mở rộng và liên kết chuỗi được củng cố, nông nghiệp miền Tây sẽ có thêm nền tảng để thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng yêu cầu thị trường và nâng cao thu nhập cho nông dân. Đây cũng là hướng đi cần thiết để ĐBSCL xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.

Nguồn: https://thesaigontimes.vn/nong-nghiep-mien-tay-can-buoc-khoi-cai-bong-san-luong

Gạo Phương Nam