Hành trình hạt gạo hữu cơ ST25 của kỹ sư Hồ Quang Cua

Gạo ST25 lần thứ 3 giành giải nhất cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới” không chỉ là niềm vui của ngành lúa gạo Việt Nam, mà còn là kết quả của một hành trình dài theo đuổi sản xuất lúa an toàn, ít hóa chất và có trách nhiệm với môi trường. Đằng sau hạt gạo thơm ngon ấy là sự bền bỉ của Anh hùng Lao động, kỹ sư Hồ Quang Cua cùng các cộng sự trong việc tìm lại những nguyên lý canh tác gần gũi với tự nhiên, nhưng được thực hiện trên nền tảng khoa học kỹ thuật hiện đại.

Từ nhiều năm trước khi ST25 nổi danh trên thế giới, ông Hồ Quang Cua đã âm thầm khởi xướng hướng trồng lúa an toàn, tiến gần đến tinh thần của nông nghiệp hữu cơ. Với ông, làm ra hạt gạo ngon thôi chưa đủ. Hạt gạo đó còn phải sạch, an toàn, ổn định chất lượng và đáp ứng được yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước lẫn quốc tế.

Từ khát vọng gạo ngon đến hành trình sản xuất an toàn

Nông nghiệp hữu cơ được xem là một hướng đi quan trọng để xây dựng nền sản xuất nông nghiệp sạch. Mục tiêu không chỉ là tạo ra sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng, mà còn bảo vệ sức khỏe đất đai, cây trồng, vật nuôi và con người.

Với kỹ sư Hồ Quang Cua, hành trình sản xuất lúa ST25 an toàn bắt đầu từ nhận thức rằng thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các hàng rào kỹ thuật. Mỗi quốc gia có những yêu cầu riêng về dư lượng, an toàn thực phẩm và tác động môi trường. Vì vậy, muốn hạt gạo Việt đi xa, quy trình sản xuất phải được kiểm soát chặt chẽ ngay từ đồng ruộng.

Trước thực tế việc sử dụng thiết bị bay không người lái trong nông nghiệp ngày càng phổ biến từ sau năm 2017, quá trình sản xuất lúa an toàn cũng đối mặt với những thách thức mới. Công nghệ phun xịt có thể giúp tăng hiệu quả sản xuất, nhưng nếu không kiểm soát tốt, vùng lúa hữu cơ, lúa an toàn dễ bị ảnh hưởng bởi hóa chất từ khu vực xung quanh.

Từ đó, ông Hồ Quang Cua chuyển hướng mạnh hơn sang xây dựng quy trình canh tác theo nguyên lý tuần hoàn. Mục tiêu là giảm đến mức thấp nhất việc sử dụng hóa chất, kiểm soát dư lượng sản phẩm và tạo ra môi trường canh tác ổn định hơn cho cây lúa.

Canh tác tuần hoàn trên vùng lúa - tôm

Trên những cánh đồng lúa - tôm ở vùng bán đảo Cà Mau, nơi nước mặn và nước ngọt giao thoa theo mùa, kỹ sư Hồ Quang Cua cùng cộng sự đã tiến hành nhiều thử nghiệm nhằm cải thiện nền đất và giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học.

Một trong những giải pháp quan trọng là đưa chế phẩm vi sinh vào đồng ruộng để phân hủy rơm rạ ngay tại chỗ. Khi rơm rạ được xử lý tốt, đất trở nên màu mỡ hơn, tơi xốp hơn, giảm phèn và giúp cây lúa phát triển khỏe. Nền đất khỏe cũng làm giảm nhu cầu sử dụng hóa chất trong quá trình canh tác.

Theo hướng làm này, cây lúa không chỉ được nuôi bằng phân bón, mà còn được hỗ trợ bởi hệ sinh thái đất. Hoạt động của các sinh vật trong đất, cùng với quá trình phân hủy hữu cơ, giúp đồng ruộng dần phục hồi sức sống tự nhiên. Đây chính là nền tảng để sản xuất lúa an toàn, bền vững hơn.

Chưa đầy 2 năm triển khai, vùng lúa an toàn do kỹ sư Hồ Quang Cua và các cộng sự xây dựng đã phủ xanh khoảng 3.000ha, trải dài tại các khu vực thuộc Cà Mau, An Giang, với gần 2.000 hộ dân tham gia. Mỗi năm, vùng nguyên liệu này cung cấp khoảng 18.000 tấn lúa an toàn cho thị trường.

Điều quan trọng hơn cả là niềm tin của nông dân và người tiêu dùng. Theo ông Hồ Quang Cua, phản hồi của khách hàng là yếu tố quyết định lớn nhất. Khi người tiêu dùng tin vào điều người sản xuất cam kết, bản thân người làm ra hạt gạo cũng phải thật sự tự tin vào quy trình của mình.

Hiệu quả từ đồng ruộng đến thị trường

Thực tế các vụ mùa cho thấy, lúa ST25 sản xuất theo hướng an toàn đạt năng suất ổn định khoảng 6 tấn/ha. Giá bán cao hơn lúa thường từ 2.000 - 3.000 đồng/kg. Đây là mức chênh lệch quan trọng, giúp nông dân có thêm động lực tham gia mô hình.

Không chỉ mang lại giá bán tốt hơn, quy trình sản xuất an toàn còn giúp môi trường sinh sống của nông dân được cải thiện. Khi giảm sử dụng hóa chất, đồng ruộng ít bị tác động tiêu cực, cây lúa khỏe hơn, chi phí sản xuất có xu hướng giảm khi đất tốt lên. Người tiêu dùng có sản phẩm ngon, an toàn hơn, còn hoạt động xuất khẩu cũng thuận lợi hơn nhờ sản phẩm ít gặp rủi ro về kiểm tra dư lượng.

Tại vùng sản xuất ST25 ở TP Cần Thơ, bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa ST25, là một trong những hộ liên kết với kỹ sư Hồ Quang Cua sản xuất lúa an toàn. Tổ hợp tác có hơn 100 hộ tham gia trên diện tích hơn 250ha. Sau khi trừ chi phí, mỗi vụ bà thu khoảng 50 - 60 triệu đồng/ha.

Theo bà Điệp, sau 2 năm thực hiện mô hình, nông dân rất hài lòng vì cây lúa cứng cây hơn, sâu bệnh giảm và hiệu quả sản xuất rõ hơn. Đây là minh chứng cho thấy canh tác an toàn không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn tạo ra lợi ích kinh tế thực tế cho người trồng lúa.

Đáng chú ý, nhờ ứng dụng tốt chế phẩm sinh học trong trồng lúa, gạo ST25 được sản xuất trong vụ hè thu đã được kỹ sư Hồ Quang Cua mang đi dự thi tại các cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới” năm 2023 và 2025 và đều giành giải nhất. Đây là điểm đáng chú ý bởi trước đây vụ Đông Xuân thường được xem là vụ cho chất lượng gạo tốt và ổn định hơn vụ hè thu, thu đông.

Kết quả này cho thấy khi quy trình sản xuất được kiểm soát tốt, chất lượng hạt gạo có thể được duy trì ngay cả trong những mùa vụ không thuận lợi nhất.

Hành trình sản xuất lúa ST25 an toàn của kỹ sư Hồ Quang Cua không đơn thuần là tạo ra hạt gạo sạch. Đó còn là quyết tâm xây dựng một nền sản xuất văn minh, có trách nhiệm với đất đai, môi trường, nông dân và người tiêu dùng.

Sau nhiều năm miệt mài, thương hiệu Gạo Ông Cua ST25 đã được bảo hộ tại nhiều thị trường trên thế giới như Anh, EU, Trung Quốc, Australia và Hoa Kỳ. Đây là bước đi quan trọng để bảo vệ giá trị thương hiệu, đồng thời khẳng định vị thế của hạt gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Từ những thửa ruộng lúa - tôm, từ các thử nghiệm vi sinh đến vùng nguyên liệu an toàn hàng ngàn hecta, hành trình hạt gạo hữu cơ ST25 cho thấy một hướng đi rõ ràng: muốn gạo Việt đi xa, phải bắt đầu từ đồng ruộng sạch, quy trình chuẩn và niềm tin bền vững của người tiêu dùng.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/radio/hanh-trinh-cua-hat-gao-huu-co-d787356.html

Gạo Phương Nam