Hồi Sinh Đất Phèn Để Cánh Đồng Lúa Luôn Xanh Khỏe

Từ những thửa ruộng thường xuyên bị phèn làm chết lúa, nông dân ở xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang đã từng bước thay đổi cách canh tác. Thay vì chỉ xử lý sự cố khi cây lúa đã bị ảnh hưởng, nhiều hộ bắt đầu chú trọng chăm sóc đất ngay từ đầu vụ, cải thiện bộ rễ, giảm chi phí sản xuất và hướng đến tạo ra hạt gạo an toàn hơn.

Xã Vĩnh Điều nằm giáp biên giới Campuchia, thuộc khu vực Tứ giác Long Xuyên, nơi đất phèn là một trong những trở ngại lớn đối với sản xuất lúa. Vào mùa nắng nóng, đặc biệt trong vụ hè thu, phèn thường xì lên mặt ruộng, làm đất chuyển màu đỏ quạch, khiến cây lúa sinh trưởng kém, rễ yếu và dễ chết từng mảng.

Từ nỗi lo đất phèn đến thay đổi tư duy canh tác

Hơn 10ha đất lúa của ông Nguyễn Văn Đủ ở ấp Đồng Cơ, xã Vĩnh Điều nhiều năm qua luôn chịu áp lực từ đất nhiễm phèn. Có những vụ, lúa vừa gieo sạ đã chết loang lổ do phèn quá nặng. Bộ rễ không phát triển được, cây lúa còi cọc, vàng úa rồi chết dần, khiến năng suất và hiệu quả sản xuất bị ảnh hưởng rõ rệt.

Trước đây, ông Đủ thường dùng lân hoặc vôi để xử lý phèn đầu vụ. Tuy nhiên, cách làm này tốn chi phí, mất nhiều công lao động do phải rải thủ công, trong khi hiệu quả chưa thật sự đáp ứng kỳ vọng.

Không chỉ gặp khó với phèn, khoảng 5 - 6 năm gần đây, ông Đủ chuyển sang sản xuất giống lúa ĐS1. Đây là giống lúa có năng suất khá, ít sâu bệnh và phù hợp với điều kiện canh tác địa phương. Tuy nhiên, lượng rơm rạ sau thu hoạch của giống này khá cứng, khó phân hủy. Dù thời gian giữa hai vụ kéo dài 60 - 70 ngày, rơm rạ vẫn tồn đọng nhiều trên đồng ruộng.

Nếu không được xử lý tốt, lượng rơm rạ tồn dư này có thể gây ngộ độc hữu cơ, làm ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây lúa vụ sau. Trước thực trạng đó, nhiều nông dân từng nghĩ đến việc đốt đồng hoặc đưa rơm rạ ra khỏi ruộng. Tuy nhiên, cách làm này lại làm lãng phí nguồn hữu cơ tự nhiên, đồng thời ảnh hưởng không tốt đến môi trường và chất lượng đất lâu dài.

Niềm vui của ông Nguyễn Văn Đủ (giữa) khi rơm rạ vụ trước đã phân hủy tốt, không còn lo ngại ngộ độc hữu cơ. Ảnh: Ngọc Vân.

Bước ngoặt đến khi ông Đủ tham gia chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai. Từ những chia sẻ của các nhà khoa học về cải tạo đất, nâng pH, giảm ngộ độc hữu cơ và tăng khả năng phân hủy phụ phẩm nông nghiệp, ông bắt đầu thay đổi cách nhìn về sản xuất lúa trên đất phèn.

Thay vì chỉ tập trung xử lý cây lúa khi xuất hiện sâu bệnh hoặc vàng lá, ông nhận ra muốn cây lúa khỏe thì trước hết đất phải khỏe. Khi đất được cải thiện, bộ rễ phát triển tốt hơn, cây lúa có khả năng hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, từ đó giảm dần áp lực về phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Cải tạo đất phèn, giúp bộ rễ lúa phát triển khỏe hơn

Sau khi tiếp cận các giải pháp mới, ông Đủ mạnh dạn áp dụng bộ sản phẩm cải tạo đất Bio-Canxi ngay từ đầu vụ. Sau đó, ông tiếp tục bón Đầu Trâu Bio-1 theo hai đợt, ở giai đoạn 7 - 10 ngày và 18 - 22 ngày sau sạ trên ruộng lúa của gia đình.

Ngay trong vụ đông xuân đầu tiên áp dụng, ông nhận thấy tình trạng phèn và ngộ độc hữu cơ giảm rõ rệt. Đây là cơ sở để ông tiếp tục đầu tư và duy trì giải pháp trong vụ hè thu năm nay.

Ở giai đoạn đầu vụ, ông sử dụng khoảng 200kg sản phẩm cải tạo đất cho mỗi hecta. Hiệu quả được thể hiện khá rõ trên đồng ruộng. Những khu vực được xử lý có bộ rễ phát triển mạnh hơn, rễ trắng và dài hơn, thân cây cứng cáp, tỷ lệ chết cây con giảm đáng kể.

Ngược lại, ở những diện tích không áp dụng giải pháp cải tạo đất, cây lúa thường thấp hơn, lá có biểu hiện xoăn, bộ rễ ngắn và dễ bị nghẹt rễ khi gặp điều kiện phèn nặng. Điều này cho thấy việc xử lý đất ngay từ đầu vụ có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng sinh trưởng của cây lúa trên vùng đất khó.

Không dừng lại ở việc xử lý phèn, ông Đủ còn điều chỉnh cách sử dụng phân bón theo hướng cân đối hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào phân hóa học như trước, ông chú trọng cải tạo đất, nâng hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và tận dụng nguồn hữu cơ từ rơm rạ ngay trên đồng ruộng.

Theo ông, khi đất được cải thiện và bộ rễ cây lúa khỏe hơn, cây có thể hấp thu dinh dưỡng tốt hơn. Nhờ đó, lượng phân bón được điều chỉnh hợp lý, giúp tiết kiệm chi phí sản xuất mà vẫn bảo đảm sự phát triển của cây lúa.

Đặc biệt, trong điều kiện nắng nóng kéo dài ở vùng đất phèn như Vĩnh Điều, hiện tượng phèn bốc lên thường diễn ra mạnh. Nếu trước đây nông dân khá bị động, thì nay ông Đủ đã chủ động chia thành nhiều lần xử lý phèn trong suốt vụ lúa, nhất là giai đoạn từ 30 - 40 ngày sau sạ, thời điểm cây lúa cần duy trì bộ rễ khỏe để phát triển ổn định.

Đất khỏe giúp giảm chi phí, tạo hạt gạo an toàn hơn

Sự thay đổi lớn nhất trong câu chuyện của ông Nguyễn Văn Đủ không chỉ nằm ở ruộng lúa xanh hơn hay bộ rễ phát triển tốt hơn, mà còn ở tư duy sản xuất. Từ chỗ tập trung xử lý vấn đề phát sinh trên cây lúa, ông chuyển sang chăm sóc sức khỏe đất ngay từ đầu vụ.

Cánh đồng lúa ĐS1 của ông Nguyễn Văn Đủ sinh trưởng xanh tốt, cây cứng cáp nhờ đất khỏe và rễ phát triển mạnh. Ảnh: Ngọc Vân.

Khi đất khỏe, cây lúa có nền tảng sinh trưởng tốt hơn, giảm nguy cơ chết cây do phèn, hạn chế ngộ độc hữu cơ từ rơm rạ và giúp nông dân chủ động hơn trong canh tác. Đây cũng là cách giúp giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón, thuốc hóa học, đồng thời tiết kiệm chi phí sản xuất.

Phụ phẩm rơm rạ sau thu hoạch được xử lý hoai mục, trở thành nguồn hữu cơ quý giá cho đất. Ảnh: Ngọc Vân.

Việc xử lý rơm rạ hoai mục ngay trên đồng ruộng cũng giúp tận dụng nguồn hữu cơ tự nhiên, trả lại dinh dưỡng cho đất thay vì đốt bỏ hoặc đưa ra khỏi ruộng. Cách làm này vừa hạn chế lãng phí phụ phẩm nông nghiệp, vừa góp phần cải thiện chất lượng đất canh tác về lâu dài.

Từ thực tế ở Vĩnh Điều, có thể thấy cải tạo đất phèn không chỉ là giải pháp kỹ thuật trước mắt, mà còn là hướng đi giúp nông dân thay đổi tập quán canh tác. Khi đất được quan tâm đúng mức, cây trồng có điều kiện phát triển khỏe hơn, chi phí sản xuất được kiểm soát tốt hơn và chất lượng hạt gạo cũng được nâng lên.

Nông dân chuẩn bị bón phân Đầu Trâu thế hệ Bio-Canxi giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng tối ưu. Ảnh: Ngọc Vân.

Đó cũng là tinh thần của chương trình “Hành trình xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe”: hỗ trợ nông dân thay đổi cách sản xuất truyền thống, giảm phụ thuộc vào hóa chất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất và hướng đến những hạt gạo an toàn hơn cho người tiêu dùng.

Từ vùng đất từng bị phèn gây chết lúa, những cánh đồng ở Vĩnh Điều đang dần xanh khỏe hơn nhờ cách tiếp cận mới. Sự hồi sinh của đất phèn không chỉ mở ra hy vọng về năng suất, lợi nhuận, mà còn cho thấy vai trò quan trọng của việc chăm sóc đất trong hành trình xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/hoi-sinh-dat-phen-de-canh-dong-lua-luon-xanh-khoe-d818137.html

Gạo Phương Nam