Mùa vàng trên vùng đất mặn Cà Mau

Trên vùng đất mặn Cà Mau, nơi người nông dân từng trải qua nhiều mùa vụ thăng trầm vì hạn hán, thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn, cây lúa đang được viết lại bằng một cách làm mới. Không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống hay sản xuất nhỏ lẻ, nhiều nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp đã bắt đầu liên kết, ứng dụng khoa học - công nghệ để tạo nên những mùa vàng trên đồng đất lúa - tôm.

Câu chuyện gạo Cà Mau hôm nay không chỉ là chuyện được mùa, được giá. Đó còn là hành trình thay đổi tư duy sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu, nâng chất lượng hạt gạo và từng bước đưa sản phẩm sinh thái của vùng đất cuối trời Nam ra thị trường lớn.

Từ những người mở đường trên đồng đất mặn

Không có đất canh tác trong tay, cũng không xuất thân từ ngành nông nghiệp, Đại tá Hoàng Phương Thảo và kỹ sư xây dựng Tạ Văn Lâm từng nhận không ít hoài nghi khi bắt đầu bước vào đồng ruộng. Ý tưởng làm lúa hữu cơ, lúa tách đường để xuất khẩu từng bị cho là quá xa vời với những người “tay ngang”.

Thế nhưng, chính câu hỏi vì sao nông dân làm lúa cả đời vẫn nghèo, vì sao hạt gạo quê hương vẫn quanh quẩn ở phân khúc thấp đã thôi thúc họ tìm hướng đi khác. Đại tá Thảo nghiên cứu, chế tạo hợp chất hữu cơ dạng tinh thể lỏng bón cho lúa và công nghệ tách glucose trong gạo. Trong khi đó, kỹ sư Lâm trực tiếp bám đồng, cùng ăn cùng ở với nông dân để từng bước thay đổi cách canh tác.

Bước ngoặt đến khi ông Hà Thanh Điền, đại diện Công ty Misun Group, tham gia đầu tư và kết nối tiêu thụ từ năm 2019. Từ đó, thương hiệu gạo Ông Điền được hình thành ngay trên vùng đất lúa - tôm Cà Mau.

Đến năm 2020, hơn 100 ha lúa ST24, ST25 áp dụng công nghệ tách đường đã được triển khai tại phường Láng Tròn, tỉnh Cà Mau ngày nay. Sau nhiều nỗ lực, cuối năm 2025 và đầu năm 2026, chuyến hàng đầu tiên gồm 212 tấn gạo Ông Điền được xuất sang Hoa Kỳ, cùng 28 tấn xuất sang Nhật Bản. Đây là dấu mốc cho thấy hạt gạo Cà Mau hoàn toàn có thể bước vào những thị trường khó tính nếu được tổ chức sản xuất bài bản.

Hành trình ấy không hề dễ dàng. Những ngày đầu, có nông dân lén sạ thêm giống vì chưa tin quy trình mới; có người lo lắng khi phải rút nước ruộng, cắt lúa trước giai đoạn làm đòng hay chứng kiến khói trắng bốc lên khi phun dịch trừ cỏ. Để tạo niềm tin, kỹ sư Tạ Văn Lâm từng trực tiếp uống dịch trích ngay tại ruộng nhằm chứng minh hợp chất chiết xuất từ cây cỏ là an toàn cho người và cây trồng.

Niềm tin dần được củng cố khi năng suất lúa đạt 700 - 1.000 kg/công. Cùng với mô hình lúa - tôm, người dân còn có thêm nguồn thu từ cá kèo, tôm càng, giúp nhiều hộ ở Láng Tròn đạt lợi nhuận từ 80 - 150 triệu đồng/ha/năm. Những hộ từng phản ứng mạnh sau đó cũng tự nguyện tham gia, đưa diện tích mô hình mở rộng lên 238 ha.

Liên kết chuỗi để đưa hương quê ra thị trường lớn

Dù có những điểm sáng đáng ghi nhận, ngành hàng lúa gạo Cà Mau vẫn đối mặt nhiều thách thức. Là vùng nằm cuối nguồn sông Cửu Long, Cà Mau thường xuyên chịu hạn hán, thiếu nước ngọt trong mùa khô. Biến đổi khí hậu, sụt lún đất và xâm nhập mặn ngày càng sâu khiến sản xuất nông nghiệp truyền thống gặp nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh đó, lời giải không chỉ là thay đổi giống lúa hay kỹ thuật canh tác, mà còn là liên kết sản xuất và chuyển đổi tư duy. Ông Trịnh Văn Cường, Giám đốc Hợp tác xã Vĩnh Cường, cho biết đơn vị đang triển khai khoảng 13.000 ha tại Cà Mau, An Giang và Tây Ninh trong khuôn khổ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Hợp tác xã đầu tư trọn gói từ 5 - 12 triệu đồng/ha, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật để sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang châu Âu.

Tại xã Vĩnh Lộc, tỉnh Cà Mau, 278 thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Thủy sản và Dịch vụ Ba Đình cũng chuyên canh các giống ST24, ST25, BL9 theo hướng hữu cơ. Theo Giám đốc Nông Văn Thạch, nhờ có doanh nghiệp bao tiêu, mỗi vụ lúa mang lại nguồn thu khoảng 45 - 50 triệu đồng/ha. Đáng chú ý, giống BL9 của hợp tác xã vừa qua cũng được công nhận là gạo ngon nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Những mô hình này cho thấy khi nông dân không còn sản xuất đơn lẻ, hạt gạo có cơ hội nâng giá trị rõ rệt. Tính đến cuối năm 2025, Cà Mau đã có 27 công ty liên kết với 50 hợp tác xã, tổ hợp tác, bao phủ diện tích hơn 53.350 ha, sản lượng tiêu thụ khoảng 320.142 tấn, tương đương 16,7% sản lượng toàn tỉnh.

Theo kỹ sư Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Cà Mau, khi tham gia chuỗi liên kết, giá trị lúa gạo tăng từ 200 đến 1.000 đồng/kg so với canh tác thông thường. Đây là mức chênh lệch có ý nghĩa lớn với người trồng lúa, nhất là trong bối cảnh thị trường biến động và chi phí đầu vào còn nhiều áp lực.

Lúa - tôm sinh thái mở hướng đi mới cho gạo Cà Mau

Để nâng cao sức cạnh tranh, Cà Mau đang lấy mô hình sinh thái làm điểm tựa. Trong khoảng 180.000 ha canh tác lúa hiện nay, tỉnh có 94.000 ha theo mô hình lúa - tôm và còn tiềm năng mở rộng thêm 25.000 ha. Đây là mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng đất mặn, vừa thích ứng biến đổi khí hậu, vừa tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.

Tại Hợp tác xã nông sản sạch chất lượng cao phường Láng Tròn, gần 200 hộ nông dân đang phát huy hiệu quả từ mô hình này. Ông Nguyễn Hồng Khánh, xã viên hợp tác xã, cho biết cuối năm 2025, giữa lúc giá lúa nhiều nơi giảm mạnh, gia đình ông vẫn bán được lúa với giá 11.000 đồng/kg. Nhờ doanh nghiệp bao tiêu, gia đình đạt lợi nhuận hơn 300 triệu đồng.

Điểm khác biệt của các mô hình hữu cơ, sinh thái tại Cà Mau không chỉ nằm ở giá bán. Khi trực tiếp khảo sát đồng ruộng, lãnh đạo địa phương ghi nhận sự vắng bóng sâu rầy trên ruộng hữu cơ Láng Tròn là một dấu hiệu rõ rệt so với những cánh đồng lạm dụng hóa chất. Nông dân ở đây cũng áp dụng các quy trình tiến bộ, giúp nhiều diện tích đạt chuẩn VietGAP, GlobalGAP và các tiêu chuẩn quốc tế như USDA, EU, JAS.

Trong tầm nhìn đến năm 2030, Cà Mau đặt mục tiêu 70% sản lượng lúa phục vụ tiêu thụ ngoài tỉnh và xuất khẩu; diện tích lúa chất lượng cao, phát thải thấp kỳ vọng đạt 55.000 ha. Để đạt mục tiêu này, tỉnh định hướng hỗ trợ nông dân đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ vào từng khâu canh tác, đồng thời tăng cường liên kết chuỗi.

Câu chuyện “mùa vàng trên vùng đất mặn” vì vậy không chỉ là hình ảnh những cánh đồng trĩu hạt, mà còn là dấu hiệu của một cuộc chuyển mình trong tư duy sản xuất. Từ những ruộng lúa - tôm ở Láng Tròn, từ các hợp tác xã hữu cơ đến những chuyến hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ và Nhật Bản, hạt gạo Cà Mau đang từng bước vượt qua giới hạn của một sản phẩm địa phương.

Khi khoa học - công nghệ trở thành bệ phóng, doanh nghiệp và hợp tác xã cùng tham gia tổ chức chuỗi, nông dân có thể yên tâm sản xuất theo tiêu chuẩn cao hơn. Từ vùng đất mặn, những mùa vàng mới đang được gieo lên, mang theo khát vọng đưa hạt gạo sinh thái Cà Mau vươn ra những thị trường xa hơn.

Nguồn: https://nhandan.vn/mua-vang-tren-vung-dat-man-post961568.html

Gạo Phương Nam