Giá Gạo Xuất Khẩu Chạm Đáy 5 Năm

Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang giảm mạnh, xuống mức thấp nhất trong khoảng 5 năm trở lại đây. Diễn biến này cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường gạo thế giới, đồng thời đặt ra thách thức không nhỏ cho doanh nghiệp xuất khẩu và người nông dân trồng lúa trong nước.

Dù lượng gạo xuất khẩu trong tháng 4/2026 vẫn tăng so với tháng trước, nhưng giá trị thu về lại không tăng tương xứng. Điều này phản ánh rõ một thực tế: ngành gạo Việt Nam đang chịu sức ép lớn từ xu hướng giảm giá, cạnh tranh nguồn cung và khả năng điều tiết thị trường còn hạn chế.

Xuất khẩu tăng lượng nhưng giảm giá trị

Theo số liệu từ Cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 4/2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 1,1 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 514 triệu USD. So với tháng trước, lượng gạo xuất khẩu tăng 9,8%, còn giá trị tăng 7,4%.

Tuy nhiên, nếu so với cùng kỳ năm 2025, bức tranh xuất khẩu gạo lại kém tích cực hơn. Lượng gạo xuất khẩu giảm nhẹ 0,5%, trong khi kim ngạch giảm 7,8%. Tính chung 4 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu khoảng 3,37 triệu tấn gạo, thu về 1,58 tỷ USD, giảm 1,4% về lượng và giảm tới 10,3% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân chính nằm ở giá xuất khẩu bình quân giảm sâu. Trong tháng 4/2026, giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam chỉ đạt khoảng 464 USD/tấn, giảm 2,2% so với tháng trước và giảm 7,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây được xem là mức thấp nhất trong khoảng 5 năm qua.

Sự chênh lệch giữa lượng và giá trị xuất khẩu cho thấy ngành gạo Việt Nam không chỉ đối mặt với câu chuyện bán được bao nhiêu, mà quan trọng hơn là bán với mức giá nào và giữ được bao nhiêu giá trị trong chuỗi.

Áp lực từ nguồn cung và thị trường nhập khẩu

Đà giảm giá gạo đã kéo dài từ năm 2024, sau khi Ấn Độ dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo, khiến nguồn cung trên thị trường thế giới tăng mạnh. Khi nguồn cung toàn cầu dồi dào hơn, các nước xuất khẩu gạo phải cạnh tranh gay gắt về giá để giữ thị phần.

Bên cạnh đó, các thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam như Indonesia và Philippines cũng liên tục điều chỉnh chính sách nhập khẩu. Những thay đổi này khiến doanh nghiệp xuất khẩu trong nước phải ứng phó trong thế bị động hơn, nhất là khi thị trường xuất hiện các thông tin chưa rõ ràng về nhu cầu mua hàng.

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu nông lâm thủy sản, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 diễn ra ngày 8/5, ông Đỗ Hà Nam cho rằng điểm yếu lớn của ngành lúa gạo Việt Nam hiện nay là người nông dân chưa có khả năng điều tiết thị trường và chưa chủ động được thời điểm bán hàng.

Khác với ngành cà phê, nơi nhiều nông dân có xu hướng lưu trữ hàng hóa để chờ giá tốt, người trồng lúa vẫn phụ thuộc lớn vào thương lái và biến động ngắn hạn của thị trường. Khi nông dân phải bán ngay sau thu hoạch, khả năng giữ giá và điều tiết nguồn cung gần như không có.

Nông dân và doanh nghiệp cùng chịu sức ép

Một ví dụ được nêu ra là từng có thông tin Philippines sẽ giảm nhập khẩu gạo từ Việt Nam và chỉ mua khoảng 300.000 tấn trong 4 tháng đầu năm. Tuy nhiên trên thực tế, lượng nhập khẩu của thị trường này lại cao gấp nhiều lần con số dự báo.

Dù vậy, ngay khi thông tin ban đầu xuất hiện, nhiều doanh nghiệp đã đồng loạt bán ra để giữ thị phần và giải phóng hàng tồn kho. Việc bán ra cùng lúc khiến thị trường dư cung trong ngắn hạn, kéo giá giảm sâu hơn. Hệ quả là doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó, nông dân chịu thiệt, trong khi phần giá trị gia tăng lớn lại rơi vào khâu trung gian thu gom.

Điều này cho thấy thị trường gạo Việt Nam vẫn còn điểm yếu trong khâu lưu trữ, thông tin thị trường và liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp. Khi nông dân không có kho chứa, không đủ năng lực tài chính để chờ giá, còn doanh nghiệp phải chạy theo biến động thị trường, giá gạo rất dễ bị kéo xuống bởi tâm lý bán nhanh.

Cần chuyển từ sản lượng sang giá trị

Để nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam, các chuyên gia cho rằng trước hết cần tăng năng lực lưu trữ cho nông dân. Khi có điều kiện bảo quản lúa sau thu hoạch, nông dân sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm bán hàng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Bên cạnh đó, ngành lúa gạo cần tập trung xây dựng thương hiệu quốc gia cho gạo Việt Nam. Việt Nam hiện có nhiều giống gạo thơm, chất lượng cao được thị trường quốc tế đánh giá tích cực, nhưng giá trị thương hiệu vẫn chưa tương xứng với chất lượng thực tế. Nếu không xây dựng thương hiệu mạnh, gạo Việt vẫn dễ bị cuốn vào cuộc cạnh tranh bằng giá.

Việc triển khai Đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng được kỳ vọng góp phần nâng sức cạnh tranh cho ngành gạo. Mô hình này hướng tới giảm sử dụng vật tư nông nghiệp có nguồn gốc hóa học, giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước tưới và hạ chi phí sản xuất. Đây cũng là hướng phù hợp với xu thế tiêu dùng xanh đang gia tăng trên thị trường quốc tế.

Giá gạo xuất khẩu chạm đáy 5 năm là tín hiệu cảnh báo cho ngành lúa gạo Việt Nam. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc chỉ chạy theo sản lượng sẽ không còn là lợi thế bền vững. Muốn nâng giá trị hạt gạo, Việt Nam cần tăng năng lực lưu trữ, cải thiện liên kết chuỗi, xây dựng thương hiệu và đẩy mạnh sản xuất chất lượng cao, phát thải thấp.

Khi nông dân chủ động hơn trong khâu bán hàng, doanh nghiệp có chiến lược thị trường ổn định hơn và gạo Việt được định vị bằng chất lượng thay vì giá rẻ, ngành lúa gạo mới có thể vượt qua áp lực giảm giá và giữ vững vị thế trên thị trường xuất khẩu.

Nguồn: TẠP CHÍ DOANH NGHIỆP VÀ TIẾP THỊ ĐIỆN TỬ

Gạo Phương Nam