Gạo phát thải thấp tăng tốc “xuất ngoại”

Gạo phát thải thấp đang trở thành một hướng đi mới của ngành lúa gạo Việt Nam, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến tiêu dùng xanh, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu giảm phát thải carbon. Từ một lô hàng đầu tiên xuất sang Nhật Bản, dòng sản phẩm “Gạo Việt xanh phát thải thấp” đang từng bước mở rộng hiện diện trên thị trường quốc tế.

Theo Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, từ lô hàng hơn 400 tấn “Gạo Việt xanh phát thải thấp” đầu tiên xuất khẩu sang Nhật Bản vào năm ngoái, đến nay đã có khoảng 70.000 tấn gạo cùng dòng sản phẩm được đưa ra thị trường quốc tế. Đây là bước tiến đáng chú ý trong quá trình triển khai Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ lô hàng đầu tiên đến 70.000 tấn gạo xanh xuất khẩu

Việc gạo phát thải thấp tăng tốc xuất khẩu cho thấy thị trường quốc tế đang mở ra nhiều cơ hội cho những sản phẩm đáp ứng đồng thời hai yêu cầu: chất lượng cao và sản xuất bền vững. Nếu trước đây gạo Việt Nam chủ yếu cạnh tranh bằng sản lượng và giá, thì hiện nay các yếu tố như phát thải carbon, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và minh bạch quy trình sản xuất đang ngày càng quan trọng.

Tại Cần Thơ, hiện đã có hơn 170.000ha tham gia mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp với sự đồng hành của hàng trăm hợp tác xã. Việc mở rộng diện tích sản xuất theo hướng giảm phát thải không chỉ giúp nâng chất lượng hạt gạo, mà còn tạo thêm cơ hội tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản, châu Âu và châu Úc.

Trong bối cảnh giá gạo xuất khẩu giảm so với giai đoạn đỉnh năm 2025 do nguồn cung thế giới tăng trở lại, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn tiếp tục chuyển mạnh sang phân khúc chất lượng cao. Quý I/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 2,3 triệu tấn gạo, trong đó Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm hơn 52% tổng lượng xuất khẩu.

Đáng chú ý, nhóm gạo Đài Thơm 8 và OM18 chiếm gần 50% tổng lượng gạo xuất khẩu trong quý I/2026. Điều này cho thấy nhu cầu đối với các dòng gạo thơm, chất lượng cao của Việt Nam vẫn duy trì ổn định, ngay cả khi cạnh tranh quốc tế gia tăng.

Chất lượng cao phải đi cùng tiêu chuẩn xanh

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của gạo Việt Nam hiện nay là khả năng cung ứng ổn định các dòng gạo chất lượng cao, đặc biệt là gạo thơm, phù hợp với thị hiếu của nhiều thị trường châu Á.

Bên cạnh đó, Việt Nam có lợi thế về vùng sản xuất hàng hóa lớn tại Đồng bằng sông Cửu Long, năng lực chế biến, xay xát ngày càng cải thiện và khả năng đáp ứng đơn hàng nhanh. Đây là những yếu tố giúp gạo Việt giữ được sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường thế giới nhiều biến động.

Tuy nhiên, một hạt gạo chất lượng cao hiện không chỉ được đánh giá bằng độ thơm, độ mềm hay hình thức hạt. Các thị trường nhập khẩu ngày càng yêu cầu cao hơn về toàn bộ chuỗi tiêu chuẩn, từ sản xuất đến xuất khẩu. Trong đó, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tiêu chí môi trường và phát thải carbon đang trở thành điều kiện quan trọng.

Đặc biệt, những thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản không chỉ quan tâm đến giá bán. Họ muốn biết sản phẩm được sản xuất như thế nào, có minh bạch nguồn gốc hay đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững hay không. Điều này buộc ngành lúa gạo Việt Nam phải chuyển sang cách sản xuất bài bản hơn, tăng kiểm soát vật tư đầu vào và đẩy mạnh tiêu chuẩn xanh.

Thực tế cho thấy gạo phát thải thấp đang tạo giá trị gia tăng đáng kể cho doanh nghiệp xuất khẩu. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An, cho biết sau khi xuất khẩu thành công 500 tấn gạo Japonica mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” sang Nhật Bản với giá 820 USD/tấn, doanh nghiệp tiếp tục xuất thêm 1.000 tấn sang châu Âu và Úc. Đáng chú ý, giá xuất khẩu vào hai thị trường này đã vượt mốc 1.000 USD/tấn.

Kết quả này cho thấy khi hạt gạo đáp ứng được yêu cầu chất lượng cao và phát thải thấp, giá trị xuất khẩu có thể được nâng lên rõ rệt. Đây là cơ sở để doanh nghiệp và địa phương tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất theo Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Mở rộng vùng nguyên liệu, xây dựng nhận diện gạo phát thải thấp

Theo định hướng của ngành trồng trọt, thời gian tới Việt Nam sẽ tiếp tục mở rộng diện tích lúa chất lượng cao, phát triển các dòng gạo đặc sản gắn với yếu tố môi trường, xây dựng nhận diện riêng cho gạo phát thải thấp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chế biến và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.

Cùng với Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều mô hình sản xuất lúa phát thải thấp cũng đã và đang được thử nghiệm ở các tỉnh phía Bắc như Hưng Yên, Ninh Bình, Hải Phòng. Điều này cho thấy hướng sản xuất phát thải thấp không chỉ giới hạn ở một vùng, mà có thể được mở rộng theo điều kiện thực tế từng địa phương.

Trước mắt, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật dự kiến ban hành quy trình sản xuất lúa giảm phát thải trong tháng 5/2026. Quy trình này được xây dựng theo hướng bao phủ toàn bộ quá trình sản xuất, từ canh tác, làm đất, giống, quản lý nước, phân bón đến xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Tuy nhiên, việc triển khai sẽ được thực hiện theo lộ trình từng bước, dựa trên đăng ký của các địa phương và tiếp tục điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế từng vùng. Cách làm này giúp bảo đảm tính khả thi, tránh áp dụng máy móc một quy trình chung cho những vùng sản xuất có điều kiện khác nhau.

Có thể thấy, gạo phát thải thấp đang trở thành “tấm vé” giúp gạo Việt Nam tiếp cận sâu hơn với những thị trường khó tính. Từ lô hàng hơn 400 tấn đầu tiên đến khoảng 70.000 tấn đã xuất khẩu, dòng sản phẩm này cho thấy tiềm năng lớn nếu được tổ chức sản xuất bài bản, có vùng nguyên liệu ổn định và tiêu chuẩn rõ ràng.

Trong giai đoạn cạnh tranh mới, giá trị hạt gạo Việt không chỉ nằm ở sản lượng hay giá bán. Chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát thải thấp và tính bền vững trong sản xuất sẽ ngày càng quyết định khả năng đi xa của gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Nguồn: https://baodautu.vn/gao-phat-thai-thap-tang-toc-xuat-ngoai-d599982.html

Gạo Phương Nam