Định hướng phát triển ST25 như một giống gạo quốc gia

Lần thứ 3 được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”, ST25 tiếp tục khẳng định vị thế đặc biệt của gạo Việt trên bản đồ lúa gạo quốc tế. Từ một giống lúa được nghiên cứu bền bỉ trong nhiều thập kỷ, ST25 không chỉ là niềm tự hào của nhóm tác giả giống, mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam xây dựng một thương hiệu gạo quốc gia có giá trị cao.

Theo Anh hùng Lao động, kỹ sư Hồ Quang Cua, một trong những tác giả giống lúa ST25, hành trình tạo ra giống gạo này bắt đầu từ những năm 1990. Khi đó, mục tiêu an ninh lương thực vẫn là ưu tiên lớn, nhưng nhóm nghiên cứu đã sớm đặt ra khát vọng xa hơn: hạt gạo Việt không chỉ đáp ứng nhu cầu “ăn no”, mà còn phải hướng tới “ăn ngon” và có giá trị thương mại cao.

Hành trình bền bỉ tạo nên ST25

Để có được giống ST25, nhóm nghiên cứu đã trải qua quá trình chọn tạo công phu, thử nghiệm qua nhiều mùa vụ và đánh giá hàng ngàn mẫu gạo khác nhau. Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, có những thời điểm tưởng như đã tìm được giống tốt, nhưng khi đưa vào sản xuất đại trà lại không đáp ứng yêu cầu về độ thuần hoặc khả năng kháng bệnh.

ST25 ra đời là kết quả của sự hội tụ nhiều ưu điểm nổi bật: hạt dài, trắng trong, có hương thơm lá dứa hòa quyện cốm non, cơm dẻo ngọt và mang đặc trưng riêng. Chính những đặc tính này đã giúp ST25 tạo dấu ấn mạnh trên thị trường và được quốc tế công nhận.

Khi ST25 lần đầu đạt danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới” vào năm 2019, rồi tiếp tục được vinh danh vào năm 2023 và lần thứ 3 sau đó, niềm tự hào càng lớn nhưng đi kèm cũng là nhiều trăn trở. Vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích sản xuất, mà còn phải giữ vững chất lượng, bảo vệ thương hiệu và tránh tình trạng hàng giả, hàng nhái.

Theo ông Cua, thành công của ST25 không phải là kết quả của riêng cá nhân hay một nhóm nghiên cứu, mà là niềm tự hào chung của nông nghiệp Việt Nam. Câu chuyện ST25 cho thấy Việt Nam hoàn toàn có khả năng tạo ra những sản phẩm nông nghiệp đạt đẳng cấp thế giới nếu có định hướng nghiên cứu, sản xuất và phát triển thương hiệu đúng đắn.

Tiềm năng lớn nhưng cần chuẩn hóa để đi xa

Dư địa phát triển của gạo thơm Việt Nam vẫn còn rất lớn. Theo ông Hồ Quang Cua, trong tổng sản lượng khoảng 500.000 tấn gạo thơm năm qua, thị trường nội địa tiêu thụ 61%, xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc chiếm 24%, trong khi xuất khẩu chính ngạch ra thị trường thế giới mới đạt khoảng 11%.

Những con số này cho thấy gạo thơm Việt Nam, trong đó có ST25, vẫn còn nhiều cơ hội mở rộng ở thị trường quốc tế. Đặc biệt, ST25 có lợi thế khác biệt so với nhiều đặc sản gạo truyền thống. Nếu các giống nổi tiếng như Nàng Thơm Chợ Đào, Gie An Cựu hay Tám Xoan Hải Hậu chủ yếu gắn với phạm vi địa phương, thì ST25 có khả năng thích nghi rộng hơn.

Theo ông Cua, ST25 có thể được trồng từ Bắc chí Nam, từ vùng ven biển đến cao nguyên. Riêng vụ Đông Xuân 2025 - 2026, diện tích gieo trồng ST25 đã đạt gần 200.000 ha, tương đương cả năm 2025 trước đó. Điều này cho thấy tiềm năng mở rộng sản xuất còn rất lớn, kéo theo cơ hội tăng xuất khẩu và đóng góp thêm nguồn thu ngoại tệ cho đất nước.

Tuy nhiên, mở rộng diện tích không thể đi kèm với sự buông lỏng chất lượng. Để ST25 thật sự trở thành giống gạo có vị thế quốc gia, cần có chuẩn thống nhất về sản xuất, quản lý độ thuần, bảo hộ sở hữu trí tuệ và kiểm soát chất lượng hạt gạo khi đưa ra thị trường.

Cần phát triển ST25 trên chuỗi giá trị minh bạch

Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, để khai thác hết tiềm năng của ST25, vai trò của Nhà nước cần được thể hiện mạnh mẽ hơn trong việc xây dựng chuẩn quốc gia, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quản lý chặt độ thuần của hạt gạo. Đây là yếu tố quan trọng để tránh tình trạng sản phẩm “chông chênh” khi tham gia xuất khẩu.

Ở góc độ ngành hàng, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho rằng Việt Nam đã nằm trong nhóm các quốc gia sản xuất lúa gạo hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, giai đoạn tới không thể chỉ chạy theo sản lượng, mà cần chuyển trọng tâm sang nâng cao giá trị và định vị thương hiệu gạo Việt trên thị trường.

Theo ông Nam, ST25 cần được định hướng phát triển như một giống gạo quốc gia. Điều này đòi hỏi giống gạo này phải được bảo vệ đầy đủ, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn thống nhất và phát triển trên chuỗi giá trị minh bạch, khép kín từ giống, canh tác, chế biến đến tiêu thụ.

Đây cũng là hướng đi cần thiết để giữ uy tín cho gạo Việt. Bởi một giống gạo dù có chất lượng cao đến đâu, nếu không được quản lý tốt về giống, vùng trồng, quy trình sản xuất và thương hiệu, rất dễ bị pha trộn, làm giả hoặc suy giảm chất lượng khi mở rộng thị trường.

Hiệp hội Lương thực Việt Nam cam kết đồng hành cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương, nhà khoa học và doanh nghiệp để xây dựng ST25 trở thành sản phẩm gạo quốc gia. Mục tiêu không chỉ là bảo vệ một giống gạo nổi tiếng, mà còn là mở rộng không gian thị trường cho gạo Việt trong giai đoạn mới.

Định hướng phát triển ST25 như một giống gạo quốc gia vì vậy là bước đi phù hợp với yêu cầu nâng tầm ngành lúa gạo Việt Nam. Sau ba lần được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”, ST25 đã có đủ nền tảng về chất lượng, danh tiếng và khả năng thích nghi rộng. Vấn đề còn lại là tổ chức sản xuất bài bản, bảo vệ thương hiệu chặt chẽ và xây dựng chuỗi giá trị minh bạch.

Nếu làm được điều đó, ST25 không chỉ là niềm tự hào của một nhóm tác giả hay một địa phương, mà có thể trở thành biểu tượng mới của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.