Việc trồng lúa phát thải thấp tại vùng lúa - tôm đang được xem là một hướng đi phù hợp với điều kiện sản xuất ở bán đảo Cà Mau. Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, “cha đẻ” giống gạo ST25, nếu nông dân tuân thủ đúng quy trình rút khô đồng ruộng 3 lần, kết hợp sử dụng chế phẩm vi sinh và giảm phân hóa học, vùng lúa - tôm hoàn toàn có thể đóng góp đáng kể vào mục tiêu sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Câu chuyện này được ông Hồ Quang Cua chia sẻ tại hội thảo “Các giải pháp hỗ trợ đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long”, diễn ra ngày 5-9-2025 tại Đại học Cần Thơ.
Vùng lúa - tôm có nhiều lợi thế để giảm phát thải
Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, vùng lúa - tôm mà ông đang liên kết hợp tác với nông dân tại bán đảo Cà Mau, gồm Cà Mau, Bạc Liêu và Kiên Giang cũ, có diện tích lên đến 150.000ha. Nếu vùng sản xuất này tham gia vào đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp, riêng diện tích lúa - tôm đã chiếm khoảng 15% tổng quy mô của đề án.
Điểm đặc thù của mô hình lúa - tôm là sản xuất theo mùa nước. Khi điều kiện nước mặn phù hợp, nông dân nuôi tôm; đến mùa nước ngọt, ruộng được chuyển sang trồng lúa. Chính đặc điểm này tạo điều kiện để áp dụng các kỹ thuật quản lý nước theo hướng giảm phát thải khí nhà kính, nhất là trong sản xuất lúa.
Theo ông Cua, để tham gia chương trình liên kết trồng lúa ST25 phát thải thấp, nông dân phải tuân thủ kỹ thuật rút khô đồng ruộng ở 3 giai đoạn. Giai đoạn đầu là rút khô rửa mặn trước khi sạ lúa, nhằm bảo đảm khi thu hoạch lúa được chắc hạt. Giai đoạn thứ hai là rút khô giữa mùa. Giai đoạn thứ ba là rút khô trước khi thu hoạch, thông thường khoảng 10 ngày trước khi thu hoạch.
Ông Cua cho rằng với 3 lần rút khô này, sản xuất lúa có thể đạt tiêu chuẩn khí thải theo tiêu chí của đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp một cách tích cực. Đây là điểm quan trọng, bởi quản lý nước trong ruộng lúa được xem là một trong những khâu có tác động lớn đến phát thải khí nhà kính.
Rút khô ruộng, dùng vi sinh để giảm phát thải
Không chỉ quản lý nước, quy trình liên kết sản xuất lúa ST25 phát thải thấp còn gắn với việc sử dụng chế phẩm hữu cơ và chế phẩm vi sinh. Theo ông Hồ Quang Cua, nông dân tham gia liên kết phải chấp nhận dùng chế phẩm hữu cơ từ nhiều nguồn, trong đó có nguồn từ Đại học Cần Thơ, Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long, cũng như một số nguồn nhập từ Nhật Bản, Mỹ.
Đáng chú ý, ông Cua cho biết có loại phân hữu cơ của Nhật có chi phí hơn 2 triệu đồng/tấn nhưng đạt chuẩn, giúp giảm mùi hôi và làm hạt gạo thơm hơn. Việc sử dụng các chế phẩm hữu cơ, vi sinh không chỉ hướng đến mục tiêu cải thiện chất lượng hạt gạo mà còn giúp giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón hóa học.
Theo ông Cua, từng công đoạn trong quy trình sản xuất đều có tác động đến việc giảm phát thải khí nhà kính. Trong đó, kỹ thuật rút khô ruộng 3 lần giúp giảm cơ bản phát thải khí nhà kính; còn việc giảm sử dụng phân hóa học, giảm thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần làm giảm phát thải. Nếu các yếu tố này được đo lường và tổng hợp đầy đủ, hiệu quả giảm phát thải sẽ rất đáng kể.
Điều này cho thấy sản xuất lúa phát thải thấp không chỉ là một kỹ thuật đơn lẻ, mà là sự kết hợp của nhiều thay đổi trong canh tác. Từ cách quản lý nước, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến tổ chức liên kết với nông dân, tất cả đều phải được kiểm soát theo một quy trình thống nhất.
Cần cơ chế để nông dân tham gia mạnh hơn
Từ câu chuyện của vùng lúa - tôm ST25, có thể thấy liên kết với nông dân giữ vai trò rất quan trọng. Muốn giảm phát thải, không thể chỉ dừng ở khuyến cáo kỹ thuật, mà cần có sự tham gia thực chất của người sản xuất. Nông dân phải hiểu quy trình, chấp nhận thay đổi tập quán canh tác và tuân thủ các yêu cầu trong suốt mùa vụ.
Ông Lê Thanh Tùng, nguyên Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, cho rằng sản xuất lúa hiện nay vẫn còn tập trung nhiều vào an ninh lương thực và tăng trưởng kinh tế, trong khi các yếu tố như an toàn thực phẩm và giảm phát thải chưa được quan tâm đúng mức. Theo ông, đây lại là những yếu tố quan trọng để xây dựng thương hiệu, niềm tin và uy tín cho hạt gạo Việt Nam cả ở thị trường trong nước lẫn xuất khẩu.
Một vấn đề khác được ông Tùng nhấn mạnh là hiện vẫn thiếu cơ chế thúc đẩy, động viên nông dân sản xuất lúa phát thải thấp. Đây là điểm cần được quan tâm nếu muốn mở rộng các mô hình canh tác mới. Bởi khi nông dân thay đổi cách làm, họ cần thấy được lợi ích rõ ràng, không chỉ về môi trường mà còn về đầu ra, giá trị sản phẩm và thu nhập.
Theo ông Tùng, xu hướng tiêu dùng hiện đại không chỉ dừng ở việc ăn ngon, mà còn gắn với cảm giác có trách nhiệm trong lựa chọn thực phẩm. Canh tác lúa giảm phát thải có thể không làm hạt cơm ngon hơn về vị, nhưng lại tạo thêm giá trị tinh thần cho người tiêu dùng, khi họ biết sản phẩm mình sử dụng được sản xuất theo hướng có trách nhiệm hơn với môi trường.
Từ những chia sẻ tại hội thảo, có thể thấy vùng lúa - tôm ở bán đảo Cà Mau có nhiều điều kiện để tham gia vào đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Diện tích lớn, mô hình sản xuất đặc thù và kinh nghiệm liên kết nông dân trồng ST25 là những nền tảng quan trọng.
Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, cần có quy trình đo lường rõ ràng, cơ chế hỗ trợ phù hợp và liên kết chặt chẽ giữa nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Khi đó, lúa ST25 vùng lúa - tôm không chỉ là câu chuyện của một giống gạo ngon, mà còn có thể trở thành hình mẫu cho hướng sản xuất lúa giảm phát thải, nâng giá trị hạt gạo Việt Nam trong giai đoạn mới.
Nguồn: https://tuoitre.vn/cha-de-gao-st25-noi-ve-viec-lien-ket-nong-dan-trong-lua-phat-thai-thap-o-vung-lua-tom-20250905191201192.htm
Hotline:
Mail: nongsansachphuongnam@gmail.com
Website: 
.jpg){kind=icon}
