Hạt gạo Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mới, khi thị trường không chỉ quan tâm đến sản lượng hay giá bán mà còn đặt nặng tiêu chí xanh, sạch, phát thải thấp và hiệu quả kinh tế. Trong bối cảnh đó, Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị ngành lúa gạo.
Theo Đề án, sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long sẽ được đẩy mạnh cơ giới hóa đồng bộ ở tất cả các khâu, từ gieo sạ đến thu hoạch. Cùng với đó, các kỹ thuật canh tác như “1 phải, 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ được áp dụng nhằm giảm lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nước tưới và giảm phát thải khí nhà kính.
Cơ giới hóa giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả
Một trong những điểm nhấn của Đề án là tạo điều kiện để nông dân, hợp tác xã tiếp cận tín dụng ưu đãi, đầu tư máy móc, công nghệ và tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật. Việc gắn kết nông dân với doanh nghiệp cung ứng vật tư, dịch vụ cơ giới hóa và đầu ra tiêu thụ giúp giảm chi phí vận hành, đồng thời tạo nền tảng cho sản xuất bền vững hơn.
Tại TP Cần Thơ, năm 2025 thành phố triển khai 104.500ha sản xuất lúa với sự tham gia của 191 tổ hợp tác, hợp tác xã. Trong đó, 12 mô hình thí điểm theo tiêu chí Đề án được thực hiện với quy mô 50ha/mô hình.
Kết quả bước đầu cho thấy chi phí sản xuất tại các mô hình giảm trung bình 1,1 triệu đồng/ha. Lợi nhuận cao hơn mô hình đối chứng từ 1,3 - 6,5 triệu đồng/ha, tương đương tăng 6,6 - 36,7%.
Hiệu quả này đến từ việc tăng ứng dụng cơ giới hóa, giảm 50% lượng giống sử dụng, giảm 30% lượng phân đạm, giảm 2 - 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật và giảm 30 - 40% lượng nước tưới. Ngoài ra, nông dân còn có thêm nguồn thu từ rơm sau thu hoạch.
Sản xuất phát thải thấp tạo giá trị mới
Không chỉ giảm chi phí, các mô hình sản xuất theo Đề án còn ghi nhận hiệu quả về môi trường. Kết quả đo đạc phát thải khí nhà kính cho thấy mô hình giảm tương đương từ 2 - 12 tấn CO₂/ha.
Đáng chú ý, việc xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn từ rơm giúp nông dân tăng thêm thu nhập khoảng 33 triệu đồng/ha/3 vụ. Đây là minh chứng cho thấy phụ phẩm nông nghiệp nếu được khai thác đúng cách có thể trở thành nguồn giá trị mới, thay vì bị lãng phí hoặc gây ô nhiễm.
Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, hiện nay Việt Nam có đủ điều kiện về thiết bị, máy móc, thị trường, kỹ thuật, chính sách và quyết tâm để đưa hạt gạo Việt Nam bước sang một trang mới: xanh hơn, sạch hơn và cạnh tranh hơn.
Có thể thấy, hạt gạo Việt Nam muốn nâng cao vị thế không thể chỉ dựa vào sản lượng. Cơ giới hóa, canh tác phát thải thấp, giảm chi phí đầu vào và tăng giá trị từ phụ phẩm đang là những yếu tố giúp ngành lúa gạo chuyển sang giai đoạn phát triển bền vững hơn.
Nếu các mô hình thí điểm tiếp tục được nhân rộng, Đề án 1 triệu héc-ta lúa sẽ tạo nền tảng để hạt gạo Việt Nam không chỉ giữ vai trò quan trọng trên thị trường xuất khẩu, mà còn đáp ứng tốt hơn yêu cầu xanh, sạch và cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nguồn: https://baocantho.com.vn/hat-gao-viet-nam-xanh-sach-canh-tranh-hon-a206494.html