Câu chuyện xây dựng “Bộ tiêu chuẩn nước mắm” từng gây nhiều tranh luận trong dư luận, đặc biệt với những người làm nước mắm truyền thống. Theo Giáo sư Võ Tòng Xuân, nước mắm truyền thống và nước chấm công nghiệp là hai sản phẩm khác nhau, không nên nhập nhằng khái niệm khiến người tiêu dùng nhầm lẫn.
Ông cho rằng việc tạm ngưng dự thảo tiêu chuẩn nước mắm là cần thiết, nhưng chưa đủ. Theo quan điểm của ông, dự án này nên được bỏ hẳn vì không nhận được sự đồng thuận của đông đảo người dân, nhất là những người làm nước mắm truyền thống lâu đời.
Nước mắm truyền thống không thể áp vào một chuẩn chung
Theo Giáo sư Võ Tòng Xuân, nước mắm có tính đặc thù giống như rượu vang của Pháp. Rượu vang có chỉ dẫn địa lý, có tên vùng, tên nhà sản xuất và có hương vị riêng tùy theo giống nho, đất đai, cách chăm sóc, cách ủ của từng gia đình. Vì vậy, không thể lấy một tiêu chuẩn chung để áp cho mọi loại rượu vang.
Từ cách nhìn đó, ông cho rằng nước mắm truyền thống cũng không nên bị đóng khung trong một bộ tiêu chuẩn chung cứng nhắc. Nước mắm đã tồn tại hàng trăm năm, được hình thành từ kinh nghiệm của từng gia đình, từng vùng biển, từng cách chọn cá, chọn muối, tỷ lệ ủ chượp và bí quyết riêng.
Nước mắm Phú Quốc, Nha Trang, Phan Rang, Phan Thiết hay nước mắm cá linh đều có nét riêng. Có nơi làm mắm đậm mùi cá, có nơi cho vị mặn sâu, có nơi tạo hậu vị béo, có nơi thiên về vị dịu hơn. Chính sự khác biệt đó tạo nên bản sắc của nước mắm truyền thống.
Vì vậy, theo ông, việc đưa ra một tiêu chuẩn chung để mọi nhà sản xuất cùng tuân theo là điều không phù hợp. Người tiêu dùng có khẩu vị khác nhau, người thích nước mắm mặn, người thích dịu, người thích hơi ngọt, người lại thích hương vị đậm đà hơn. Những khác biệt ấy cần được tôn trọng thay vì bị làm phẳng bởi một khuôn mẫu.
Cần phân biệt rõ nước mắm và nước chấm
Một điểm được Giáo sư Võ Tòng Xuân nhấn mạnh là phải phân biệt rõ giữa nước mắm và nước chấm. Theo ông, nói đến nước mắm là phải có cá trong đó. Trong khi đó, nước chấm không nhất thiết được làm từ cá.
Vì vậy, việc để hai nhóm sản phẩm này nhập nhằng dễ khiến người tiêu dùng hiểu sai. Ông đặt vấn đề: tại sao nước mắm và nước chấm là hai sản phẩm khác nhau nhưng lại bị làm cho giống như một? Theo ông, sự nhập nhằng này có thể gây bất lợi cho nước mắm truyền thống, bởi người tiêu dùng dễ bị cuốn theo các sản phẩm công nghiệp có giá rẻ, được quảng bá mạnh và bày bán rộng rãi.
Cần phân biệt rõ nước mắm và nước chấm
Ông cũng chỉ ra thực tế nhiều người Việt đang sử dụng nước chấm công nghiệp nhưng vẫn gọi chung là nước mắm. Một phần nguyên nhân đến từ việc các doanh nghiệp lớn có tiềm lực mạnh về quảng cáo, đưa sản phẩm xuất hiện dày đặc trên truyền hình và các phương tiện truyền thông.
Trong khi đó, các hộ làm nước mắm truyền thống thường có quy mô nhỏ, thiếu kinh phí quảng bá, ít cơ hội tiếp cận người tiêu dùng rộng rãi. Điều này khiến sản phẩm truyền thống bị lép vế ngay trên thị trường trong nước, dù có lịch sử lâu đời và giá trị văn hóa riêng.
Muốn giữ nước mắm truyền thống phải thay đổi cách làm thương hiệu
Theo Giáo sư Võ Tòng Xuân, để giữ gìn nước mắm truyền thống, các hộ sản xuất nhỏ không thể chỉ dựa vào cách làm cũ. Họ cần thay đổi tư duy marketing, xây dựng thương hiệu, kể được câu chuyện về sản phẩm và tạo ra nhóm người tiêu dùng yêu thích hương vị truyền thống.
Nước mắm truyền thống không chỉ là một loại gia vị. Đó còn là sản phẩm văn hóa, gắn với làng nghề, vùng biển, bí quyết gia truyền và khẩu vị của người Việt. Nếu không có chiến lược quảng bá phù hợp, sản phẩm truyền thống rất dễ bị lấn át bởi hàng công nghiệp có ngân sách truyền thông lớn.
Ông cho rằng việc xây dựng thương hiệu là bước quyết định. Mỗi nhà sản xuất cần làm rõ điểm riêng của mình: nước mắm được làm từ loại cá nào, vùng biển nào, ủ chượp ra sao, hương vị khác biệt thế nào, phù hợp với nhóm người tiêu dùng nào. Khi có thương hiệu riêng, nước mắm truyền thống mới có thể giữ được chất lượng và bán với mức giá xứng đáng với công sức của người làm nghề.
Từ câu chuyện nước mắm, Giáo sư Võ Tòng Xuân cũng liên hệ đến gạo Việt Nam. Theo ông, mỗi doanh nghiệp có thể làm ra một loại gạo riêng, có thương hiệu riêng, chứ không thể chỉ đặt một tên chung rồi kỳ vọng mọi người cùng làm theo. Với sản phẩm truyền thống, điều quan trọng là phải tôn trọng tính độc đáo của từng gia đình, từng vùng sản xuất.
Nhà nước cần hỗ trợ sản phẩm truyền thống đi xa hơn
Một vấn đề khác được Giáo sư Võ Tòng Xuân đề cập là vai trò hỗ trợ của Nhà nước trong việc đưa sản phẩm truyền thống ra thị trường quốc tế. Theo ông, ở nhiều quốc gia, Nhà nước tham gia rất mạnh vào việc hỗ trợ quảng bá sản phẩm truyền thống.
Chi phí quảng cáo, tham gia hội chợ quốc tế hay tiếp cận các khách hàng lớn thường vượt quá khả năng của các hộ sản xuất nhỏ. Nếu thiếu sự hỗ trợ, sản phẩm truyền thống rất khó cạnh tranh với các thương hiệu lớn hoặc với sản phẩm cùng loại từ các quốc gia khác.
Ông dẫn ví dụ về gạo Thái Lan và gạo Campuchia. Theo ông, gạo Thái nổi tiếng một phần nhờ được Nhà nước hỗ trợ mạnh trong việc tham gia hội chợ quốc tế từ lâu. Gạo Campuchia cũng từng tạo dấu ấn nhờ có sự hỗ trợ kinh phí để tham dự các hội chợ thế giới.
Trong khi đó, nhiều sản phẩm truyền thống của Việt Nam, dù có chất lượng tốt, lại vắng mặt tại các hội chợ quốc tế quan trọng. Đây là một thiệt thòi lớn, bởi những hội chợ này là nơi gặp gỡ các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và khách hàng lớn. Nếu không xuất hiện ở đó, sản phẩm Việt khó có cơ hội được biết đến rộng rãi.
Từ những phân tích trên, quan điểm của Giáo sư Võ Tòng Xuân không chỉ dừng ở việc phản đối một bộ tiêu chuẩn nước mắm. Điều ông muốn nhấn mạnh là cần bảo vệ sự khác biệt của sản phẩm truyền thống, phân biệt rõ nước mắm với nước chấm, đồng thời có chiến lược xây dựng thương hiệu và quảng bá bài bản hơn.
Nước mắm truyền thống không nên bị đặt vào một khuôn mẫu làm mất đi bản sắc riêng. Thay vào đó, cần tôn trọng bí quyết gia truyền, chỉ dẫn vùng miền, hương vị đặc trưng và quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Khi sản phẩm truyền thống được gọi đúng tên, kể đúng câu chuyện và được hỗ trợ đúng cách, nước mắm Việt mới có thể giữ được giá trị trên thị trường trong nước và vươn xa hơn ra thế giới.
Nguồn: https://theleader.vn/giao-su-vo-tong-xuan-phai-bo-luon-du-an-bo-tieu-chuan-nuoc-mam-d27473.html