Mỗi độ tháng Sáu, khi nắng đầu hạ phủ vàng những triền núi đá vôi ở Tam Cốc, dòng Ngô Đồng lại bước vào mùa đẹp nhất trong năm. Hai bên dòng sông, những cánh đồng lúa chín trải dài, soi bóng xuống mặt nước, ôm lấy chân núi và tạo nên khung cảnh đặc trưng của du lịch Ninh Bình.
Ít ai nghĩ rằng, những thửa ruộng vốn không có năng suất quá cao ở vùng trũng ven dòng Ngô Đồng hôm nay lại đang góp phần làm nên thương hiệu du lịch cho Tam Cốc. Ở nơi này, cây lúa không chỉ tạo ra hạt gạo, mà còn tạo ra cảnh quan, trải nghiệm và sinh kế cho cả cộng đồng.
Từ cánh đồng lúa đến tài nguyên du lịch
Nếu nhìn thuần túy ở góc độ sản xuất nông nghiệp, nhiều cánh đồng ven tuyến du lịch Tam Cốc không phải vùng canh tác lý tưởng. Đất thấp trũng, phụ thuộc nước, khó cơ giới hóa và chỉ canh tác một vụ mỗi năm. Người dân nơi đây hiểu rõ rằng làm lúa khó có thể mang lại hiệu quả kinh tế cao như các vùng chuyên canh lớn.
Thế nhưng, họ vẫn giữ ruộng, vẫn cấy lúa đều đặn qua từng vụ. Bởi với Tam Cốc, cây lúa đã vượt khỏi vai trò của một loại cây lương thực. Nó trở thành một phần không thể thiếu của bức tranh di sản, là nền cảnh quan tạo nên sức hút cho du lịch.
Dọc tuyến đò trên dòng Ngô Đồng, những thửa ruộng uốn lượn dưới chân núi đá trở thành hình ảnh quen thuộc với du khách. Khi lúa còn xanh, Tam Cốc mang vẻ thanh bình, mềm mại. Khi lúa chín, cả không gian bừng lên sắc vàng, phản chiếu vào vách núi, mặt nước và những con thuyền đang chậm rãi xuyên qua hang đá.
Những năm gần đây, Tam Cốc còn tạo thêm dấu ấn bằng các bức tranh nghệ thuật khổng lồ trên đồng lúa. Năm nay, bức tranh “Song mã báo công” tiếp tục là điểm nhấn trong tuần du lịch. Để có được hình ảnh ấy, người dân phải gieo cấy đúng khung thời vụ, tính toán màu sắc của từng giống lúa và chăm sóc đồng đều để khi lúa chín, bức tranh hiện lên rõ nét nhất.
Nói cách khác, người nông dân Tam Cốc không chỉ trồng lúa, mà còn đang “gieo” cảnh quan cho du lịch.
Bà Trần Thị Hạnh, một người dân phường Nam Hoa Lư nhiều năm canh tác lúa ven tuyến du lịch Tam Cốc, cho biết làm lúa ở đây vất vả hơn nhiều nơi vì ruộng thấp, phụ thuộc thời tiết và nước. Nếu chỉ tính tiền bán thóc, thu nhập không cao. Nhưng người dân vẫn giữ ruộng vì ai cũng hiểu cánh đồng lúa chính là vẻ đẹp riêng của Tam Cốc.
Vào mùa lúa chín, khách du lịch đông hơn, người chèo đò có thêm thu nhập, hàng quán nhộn nhịp, các homestay cũng đông khách hơn. Vì vậy, giữ cánh đồng lúa cũng là giữ sinh kế lâu dài cho cả vùng.
Khi nông nghiệp tạo ra trải nghiệm
Tam Cốc được xem là một mô hình kinh tế cảnh quan đặc sắc. Hơn 18ha lúa ven dòng Ngô Đồng thực tế chỉ canh tác một vụ mỗi năm, năng suất bình quân khoảng 60 - 65 tạ/ha, tổng sản lượng thóc mỗi vụ khoảng 110 - 120 tấn. Nếu chỉ bán thóc thương phẩm theo giá thông thường, giá trị kinh tế không lớn, thậm chí khó bù đắp đầy đủ chi phí nhân công.
Nhưng khi những thửa ruộng trở thành một phần của không gian du lịch, giá trị của cây lúa được nhân lên nhiều lần. Hơn 18ha lúa ấy giống như một “sân khấu thiên nhiên” khổng lồ giữa non nước Tràng An, nơi mỗi mùa vàng lại thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Giá trị tạo ra không còn nằm chủ yếu ở hạt thóc sau mùa gặt, mà lan tỏa sang cả chuỗi dịch vụ du lịch: vé tham quan, chèo đò, lưu trú homestay, nhà hàng, quán cà phê, dịch vụ nhiếp ảnh và trải nghiệm văn hóa bản địa. Một cánh đồng lúa vì vậy có thể tạo sinh kế cho rất nhiều người.
Người nông dân Tam Cốc cũng không còn sống thuần túy bằng nghề nông như trước. Họ vừa là người cấy lúa theo quy hoạch nghệ thuật, vừa có thể tham gia chèo đò, làm du lịch, bán sản vật quê hương và giới thiệu văn hóa bản địa với du khách.
Cây lúa ở Tam Cốc đang có một sự chuyển dịch đặc biệt: từ sản xuất lương thực sang tạo dựng cảnh quan và trải nghiệm du lịch. Đây cũng là lý do những cánh đồng ven dòng Ngô Đồng được gìn giữ suốt nhiều năm qua, dù giá trị thuần nông không cao.
Tam Cốc cho thấy một hướng đi khác của nông nghiệp hiện đại, nơi giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch, mà còn ở khả năng tạo bản sắc, tạo cảm xúc và giữ chân du khách. Cánh đồng lúa Tam Cốc từng được tạp chí Business Insider bình chọn là một trong những cánh đồng lúa đẹp nhất Việt Nam. Nhưng giá trị lớn hơn chính là việc mùa vàng bên dòng Ngô Đồng đã trở thành biểu tượng nhận diện du lịch của Ninh Bình trên bản đồ quốc tế.
Giữ hồn quê cho vùng di sản
Theo ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, Tam Cốc hấp dẫn du khách bởi nơi đây vẫn giữ được cảnh quan nguyên bản của văn hóa lúa nước gắn với núi non, sông nước và đời sống cộng đồng cư dân bản địa. Việc bảo tồn cảnh quan lúa nước cũng chính là giữ gìn giá trị văn hóa, đồng thời phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững.
Trong khi nhiều địa phương đang tìm cách xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, Tam Cốc lại có lợi thế từ những điều rất bình dị: cây lúa, dòng sông, mái chèo và nhịp sống nông thôn Bắc Bộ. Nơi đây không cố biến mình thành một đô thị du lịch hào nhoáng, mà chọn cách giữ lại vẻ mộc mạc vốn có để tạo sức hút riêng.
Chính sự mộc mạc ấy khiến du khách tìm đến Tam Cốc không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để cảm nhận sự bình yên giữa nhịp sống hiện đại. Mỗi mùa lúa chín, dòng Ngô Đồng lại trở thành điểm hẹn của du khách, nhiếp ảnh gia và những người muốn tìm về vẻ đẹp nguyên bản của làng quê Việt.
Trong câu chuyện ấy, cây lúa đóng vai trò đặc biệt. Nó vừa nuôi dưỡng cảnh quan, vừa nuôi dưỡng sinh kế, vừa giữ lại hồn quê cho vùng di sản. Khi những con thuyền vẫn lặng lẽ xuôi dòng Ngô Đồng giữa sắc vàng mùa hạ, Tam Cốc không chỉ gặt hái một mùa lúa, mà còn gặt hái giá trị từ văn hóa, du lịch và niềm tự hào của cộng đồng địa phương.
Nguồn: https://nhandan.vn/noi-cay-lua-biet-lam-du-lich-post964895.html