Tại các vùng mặn - ngọt của TP Cần Thơ, mô hình tôm - lúa đang cho thấy hiệu quả rõ rệt khi vừa giúp nông dân thích ứng với biến đổi khí hậu, vừa tạo nguồn thu ổn định trên cùng một diện tích canh tác. Vào mùa nước mặn, người dân nuôi tôm; đến mùa nước ngọt, ruộng được chuyển sang trồng lúa, hình thành mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm sinh kế, nhiều hộ dân còn từng bước nâng giá trị hạt lúa bằng cách chọn giống ST25, canh tác theo hướng hữu cơ và giữ lúa để xay xát bán gạo thay vì bán lúa tươi.

Tôm - lúa cùng lợi trên vùng mặn ngọt

Tại HTX Nông ngư Hòa Đê, xã Hòa Tú, ông Mã Văn Hồng cho biết 0,5ha lúa giống ST25 vừa thu hoạch được giữ lại để xay xát bán gạo. Cách làm này đã được HTX duy trì trong 3 năm qua và mang lại hiệu quả tốt hơn so với bán lúa tươi.

Theo ông Hồng, gạo ST25 vùng tôm - lúa được khách hàng đặt trước, giá bán tăng dần qua từng năm. Trước đây giá chỉ khoảng 22.000 đồng/kg, sau đó lên 30.000 đồng/kg và hiện nay đạt khoảng 35.000 đồng/kg. Việc chuyển từ bán lúa sang bán gạo giúp nông dân chủ động hơn trong tiêu thụ và tăng giá trị sản phẩm.

HTX Nông ngư Hòa Đê đã duy trì mô hình xen canh tôm - lúa hàng chục năm. Từ khi ST25 được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”, nhiều nông dân vùng mặn - ngọt chuyển sang canh tác giống lúa đặc sản này do phù hợp thổ nhưỡng, ít sâu bệnh và có giá trị kinh tế cao.

Hiện HTX sản xuất khoảng 32ha, trong đó gần 25ha canh tác ST25 theo hướng hữu cơ. Trên nền đất nuôi tôm, người dân hầu như không sử dụng phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, chủ yếu tận dụng nguồn phân tự nhiên từ ao tôm và thức ăn dư thừa. Nhờ đó, chi phí phân bón chỉ khoảng 80.000 - 90.000 đồng/công/vụ, thấp hơn nhiều so với sản xuất lúa thuần.

ST25 nâng giá trị mô hình tôm - lúa

Với những hộ gắn bó lâu năm, mô hình tôm - lúa được xem là hướng canh tác phù hợp. Ông Nguyễn Minh Khoa ở xã Hòa Tú, người có 25 năm sản xuất theo mô hình này, cho biết mỗi năm làm 1 vụ tôm, 1 vụ lúa giúp hạn chế thất thoát, cải tạo nền đáy ao nuôi và cải thiện độ phì của đất.

Năm nay, sản xuất khá thuận lợi. Ông Khoa nuôi tôm từ đầu năm đến cuối tháng 8, đầu tháng 9 âm lịch, sau đó xả nước để xuống giống lúa. Vụ Đông Xuân, lúa ST25 đạt năng suất khoảng 700kg/công, giá bán 8.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận cho nông dân.

Ở cấp địa phương, ông Tăng Thanh Chí, Trưởng Phòng Kinh tế xã Gia Hòa, cho biết năm 2025 xã xuống giống lúa trên nền đất nuôi tôm với diện tích 1.874ha, trong đó nhóm giống lúa ST chiếm trên 42%. Năng suất lúa ST đạt bình quân 6 - 6,5 tấn/ha, lợi nhuận khoảng 25 - 30 triệu đồng/ha.

Những con số này cho thấy mô hình tôm - lúa không chỉ giúp người dân thích ứng với điều kiện mặn - ngọt, mà còn tạo giá trị kinh tế ổn định khi gắn với giống lúa chất lượng cao như ST25.

Hướng phát triển bền vững trong năm 2026

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ngày càng rõ, mô hình luân canh tôm - lúa được đánh giá là hướng sản xuất bền vững cho các vùng mặn - ngọt. Vào mùa nước lợ, người dân nuôi tôm sú, tôm thẻ chân trắng; mùa nước ngọt trồng lúa, kết hợp nuôi tôm càng xanh và trồng màu trên bờ bao để tăng thu nhập.

Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đang lấy ý kiến dự thảo Kế hoạch phát triển vùng tôm - lúa năm 2026, nhằm ổn định sinh kế, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các xã Hòa Tú, Ngọc Tố, Nhu Gia, Gia Hòa, Lương Tâm, Vĩnh Viễn được xác định là vùng trọng điểm.

Theo kế hoạch, thành phố sẽ áp dụng linh hoạt các mô hình 1 vụ tôm sú - 1 vụ lúa hoặc 2 vụ tôm thẻ - 1 vụ lúa/năm. Tổng diện tích vùng tôm - lúa năm 2026 dự kiến khoảng 17.700ha, trong đó lúa chiếm 55%.

Cần Thơ cũng sẽ xây dựng 3 mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất tôm - lúa tại các xã Lương Tâm, Ngọc Tố và Hòa Tú. Nội dung hỗ trợ gồm giống, thức ăn, kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và chứng nhận sản phẩm. Ngành nông nghiệp đặt mục tiêu 100% hộ nuôi tôm vùng tôm - lúa được cấp mã số chủ lực, đồng thời hình thành ít nhất một chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ để làm cơ sở nhân rộng.

Từ thực tế tại Hòa Tú và các vùng mặn - ngọt, có thể thấy mô hình tôm - lúa đang trở thành sinh kế bền vững của nhiều hộ dân Cần Thơ. Khi con tôm và cây lúa hỗ trợ nhau trong cùng một hệ sinh thái, nông dân không chỉ giảm chi phí, cải thiện đất đai mà còn có cơ hội nâng giá trị sản phẩm.

Đặc biệt, với giống ST25 và hướng canh tác hữu cơ, mô hình này đang mở thêm triển vọng cho việc xây dựng sản phẩm gạo chất lượng cao trên nền đất nuôi tôm. Nếu được hỗ trợ tốt về kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và chứng nhận sản phẩm, tôm - lúa sẽ tiếp tục là hướng đi phù hợp cho vùng mặn - ngọt Cần Thơ trong thời gian tới.