Từ những cánh đồng nhiễm mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long, kỹ sư Hồ Quang Cua đã dành hơn bốn thập niên bền bỉ nghiên cứu, lai tạo và phát triển các giống lúa chất lượng cao. Thành quả nổi bật nhất là ST25 - giống gạo từng được vinh danh “Gạo ngon nhất thế giới”, trở thành biểu tượng cho hướng đi mới của nông nghiệp Việt Nam: nâng giá trị bằng chất lượng, đổi mới bằng khoa học ứng dụng và phát triển theo hướng bền vững.
Từ đồng ruộng miền Tây đến thương hiệu gạo toàn cầu
Khi nhiều nơi còn tập trung vào mục tiêu tăng sản lượng, kỹ sư Hồ Quang Cua đã cùng các cộng sự chọn một hướng đi khác: nâng tầm giá trị hạt gạo bằng giống lúa thơm, ngon, phù hợp với điều kiện canh tác của vùng đồng bằng.
Các dòng lúa mang ký hiệu ST, viết tắt của Sóc Trăng, lần lượt ra đời sau nhiều mùa vụ chọn lọc, lai tạo và khảo nghiệm. Trong số đó, ST25 được xem là kết tinh nổi bật, với đặc điểm hạt dài, trắng, dẻo, có hương thơm tự nhiên và phù hợp với nhiều vùng sản xuất, đặc biệt là vùng đất chịu ảnh hưởng mặn.
Kỹ sư Hồ Quang Cua (bên phải) cùng cộng sự tỉ mỉ kiểm tra, ghi chép sự phát triển của các dòng lúa ST ngay trên cánh đồng thực nghiệm tại vùng đất Sóc Trăng. Ảnh: Tư liệu
Năm 2019, ST25 được vinh danh là “Gạo ngon nhất thế giới”, đánh dấu bước ngoặt quan trọng của ngành lúa gạo Việt Nam. Danh hiệu này không chỉ khẳng định chất lượng của một giống gạo đặc sản, mà còn cho thấy hạt gạo Việt hoàn toàn có thể cạnh tranh ở phân khúc cao cấp trên thị trường quốc tế.
Thành công ấy cũng phản ánh một tư duy mới trong sản xuất lúa gạo: không chỉ chạy theo số lượng, mà phải tạo ra sản phẩm có giá trị, có thương hiệu và mang bản sắc riêng.
Nghiên cứu gắn với thực tiễn đồng ruộng
Điểm nổi bật trong hành trình của kỹ sư Hồ Quang Cua là cách làm khoa học luôn gắn chặt với thực tế sản xuất. Ông không chọn con đường nghiên cứu khép kín trong phòng thí nghiệm, mà dành phần lớn thời gian trên đồng ruộng, trực tiếp theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của cây lúa.
Từ việc quan sát ruộng giống, kiểm tra độ thích nghi, đánh giá chất lượng hạt đến trao đổi với nông dân về kỹ thuật canh tác, mọi bước trong quá trình nghiên cứu đều được ông gắn với điều kiện thực tế. Với ông, một giống lúa chỉ thật sự thành công khi nông dân có thể trồng được, bán được giá tốt và cải thiện thu nhập.
Đầu năm 2024, mô hình sản xuất lúa an toàn do kỹ sư Hồ Quang Cua xây dựng đã phát triển nhanh chóng. Từ cánh đồng ban đầu khoảng 500ha tại khu vực Ngã Năm, vùng nguyên liệu đã mở rộng lên khoảng 3.000ha tại nhiều địa phương, với gần 2.000 hộ nông dân tham gia. Mỗi năm, vùng này cung cấp khoảng 18.000 tấn lúa an toàn cho thị trường.
Niềm vui rạng rỡ của "cha đẻ" gạo ST25 và những người nông dân miền Tây Nam Bộ bên bông lúa chín vàng. Ảnh: Lê Minh/Báo ảnh Việt Nam
Theo thực tế sản xuất, năng suất ST25 ổn định khoảng 6 tấn/ha, giá bán cao hơn từ 2.000 - 3.000 đồng/kg so với lúa thường. Quan trọng hơn, mô hình giúp giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng đất và hạn chế sử dụng hóa chất.
Chính sự kết hợp giữa nghiên cứu giống, hướng dẫn kỹ thuật và đồng hành với nông dân đã giúp ST25 không chỉ là một sản phẩm đoạt giải quốc tế, mà còn trở thành giống lúa có giá trị thực tế trên đồng ruộng.
Gieo niềm tin cho nông nghiệp bền vững
Sau thành công quốc tế của ST25, kỹ sư Hồ Quang Cua tiếp tục đối mặt với một nhiệm vụ lớn hơn: xây dựng, bảo vệ và khẳng định vị thế thương hiệu trên thị trường.
Để bảo vệ uy tín sản phẩm, ông xây dựng nhãn hiệu “Gạo Ông Cua ST25” và đăng ký bảo hộ tại nhiều thị trường quốc tế. Với ông, thương hiệu không chỉ nằm ở tên gọi, bao bì hay danh hiệu, mà trước hết phải được giữ bằng chất lượng ổn định.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, quy trình sản xuất và tiêu chuẩn an toàn, việc duy trì chất lượng đồng đều càng trở nên quan trọng. Đây cũng là lý do ông luôn nhấn mạnh cách tiếp cận linh hoạt trong chuyển đổi canh tác. Việc thay đổi phương thức sản xuất không thể áp dụng cứng nhắc, mà cần xây dựng niềm tin với nông dân qua từng chuyến thăm đồng, từng cuộc trao đổi kỹ thuật và từng vụ mùa cụ thể.
Ở tuổi ngoài 70, kỹ sư Hồ Quang Cua vẫn đều đặn có mặt trên đồng ruộng. Với ông, khoa học nông nghiệp không chỉ là những kết quả trong phòng thí nghiệm, mà phải được kiểm chứng bằng đời sống của người nông dân và giá trị thực tế của hạt gạo trên thị trường.
Hơn 40 năm gắn bó với cây lúa, ông được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của nông nghiệp Việt Nam hiện đại. Hành trình của ông cho thấy sức mạnh của khoa học ứng dụng khi được đặt đúng chỗ: trên đồng ruộng, trong tay người nông dân và trong chuỗi giá trị nông sản.
Từ những cánh đồng miền Tây Nam Bộ, hạt gạo ST25 đã đi ra thế giới, mang theo câu chuyện về sự bền bỉ, đổi mới và khát vọng nâng tầm nông nghiệp Việt Nam. Hồ Quang Cua không chỉ gieo những giống lúa mới, mà còn gieo niềm tin rằng hạt gạo Việt có thể chinh phục thị trường toàn cầu bằng chất lượng, uy tín và sự tử tế trong sản xuất.
Nguồn: https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese//vietnamese/long-form/ho-quang-cua-nguoi-gieo-hat-gao-viet-ra-the-gioi-451685.html