Trong cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt của thị trường gạo châu Á, Campuchia đang chọn cho mình một hướng đi khác biệt: không chạy đua bằng sản lượng, mà tập trung vào chất lượng, thương hiệu và phương thức canh tác thân thiện với môi trường. Tâm điểm của chiến lược này là giống gạo Phka Romdoul, được thương mại dưới thương hiệu Malys Angkor – loại gạo vừa được vinh danh là “Gạo ngon nhất thế giới 2025”.
Thành công này không chỉ đến từ hương thơm, độ mềm hay vị ngọt đặc trưng của hạt gạo, mà còn đến từ cách canh tác khá đặc biệt của nông dân Campuchia: trồng ít vụ, phụ thuộc nhiều vào nước mưa tự nhiên và hạn chế thâm canh liên tục. Trong bối cảnh thế giới ngày càng quan tâm đến nông nghiệp phát thải thấp, đây chính là yếu tố giúp gạo Campuchia tạo dấu ấn riêng trên thị trường quốc tế.
Phka Romdoul – hạt gạo đưa Campuchia lên bản đồ gạo ngon thế giới
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Gạo Thế giới 2025 diễn ra ở Phnom Penh, giống gạo Phka Romdoul, với thương hiệu thương mại Malys Angkor, đã được trao danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới 2025”. Đây là lần thứ 7 Campuchia giành giải thưởng này, sau các năm 2012, 2013, 2014, 2018, 2022 và 2024.
Phka Romdoul được biết đến là dòng gạo thơm cao cấp của Campuchia. Hạt gạo có hương thơm tự nhiên, cơm mềm, vị ngọt nhẹ và phù hợp với xu hướng tiêu dùng của nhiều thị trường cao cấp. Nếu nhiều nước xuất khẩu gạo lớn tập trung vào sản lượng và giá cạnh tranh, Campuchia lại đang xây dựng hình ảnh một quốc gia sản xuất gạo đặc sản, có câu chuyện thương hiệu và giá trị cảm quan rõ ràng.
Danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới 2025” vì vậy không chỉ là phần thưởng cho một giống gạo cụ thể, mà còn là kết quả của chiến lược định vị dài hạn: đưa gạo Campuchia vào phân khúc chất lượng cao, nơi giá trị thương hiệu quan trọng không kém sản lượng xuất khẩu.
Bí quyết nằm ở cách canh tác một vụ mỗi năm
Điểm đáng chú ý của Phka Romdoul là phương thức canh tác khác biệt so với nhiều giống lúa thương mại ngắn ngày. Thay vì sản xuất nhiều vụ liên tục trong năm, giống lúa này chủ yếu được trồng một vụ mỗi năm vào mùa mưa.
Thời gian sinh trưởng của Phka Romdoul kéo dài khoảng 5–6 tháng, gần gấp đôi nhiều giống lúa ngắn ngày đang được trồng phổ biến hiện nay. Chính chu kỳ sinh trưởng dài hơn, kết hợp với điều kiện tự nhiên của mùa mưa, giúp cây lúa hấp thụ dưỡng chất ổn định và hình thành phẩm chất gạo đặc trưng.
Nông dân Campuchia cho biết việc dựa nhiều vào nước mưa tự nhiên giúp giảm nhu cầu sử dụng hệ thống tưới ngập liên tục. Đây là một yếu tố rất đáng chú ý, bởi ruộng lúa ngập nước kéo dài thường là nguồn phát thải methane đáng kể trong nông nghiệp.
Nói cách khác, bí quyết “độc lạ” của nông dân Campuchia không nằm ở kỹ thuật quá phức tạp, mà nằm ở cách thuận theo điều kiện tự nhiên: trồng đúng mùa, giảm thâm canh, hạn chế phụ thuộc vào tưới tiêu liên tục và giữ cho hạt gạo phát triển trong môi trường ít bị can thiệp hơn.
Từ gạo ngon đến gạo phát thải thấp
Trong xu hướng mới của thị trường nông sản toàn cầu, gạo ngon thôi chưa đủ. Người tiêu dùng và nhà nhập khẩu ngày càng quan tâm đến cách hạt gạo được tạo ra: có bền vững hay không, có giảm phát thải hay không, có thân thiện với môi trường hay không.
Với Phka Romdoul, mô hình trồng một vụ mỗi năm, tận dụng nước mưa và ít thâm canh được xem là có xu hướng phát thải thấp hơn so với kiểu sản xuất lúa nhiều vụ liên tục. Việc giảm thời gian ngập nước, tối ưu mùa vụ và hạn chế sử dụng tài nguyên nước là những yếu tố phù hợp với định hướng nông nghiệp xanh mà nhiều quốc gia đang theo đuổi.
Điều này giúp Campuchia có thêm lợi thế khi tiếp cận các thị trường cao cấp. Một sản phẩm gạo thơm chất lượng cao, nếu được gắn thêm câu chuyện canh tác bền vững, sẽ có khả năng cạnh tranh tốt hơn so với gạo chỉ bán theo tiêu chí giá rẻ hoặc sản lượng lớn.
Đây cũng là điểm khác biệt trong chiến lược của Campuchia: không chỉ muốn được biết đến là quốc gia có gạo ngon, mà còn hướng đến hình ảnh một nước sản xuất gạo sạch, chất lượng cao và thân thiện với môi trường.
Xuất khẩu gạo Campuchia tăng trưởng đáng chú ý
Theo báo cáo ngày 7/5 của Liên đoàn Lúa gạo Campuchia, trong 4 tháng đầu năm 2026, nước này thu về khoảng 840 triệu USD từ xuất khẩu gạo xay xát và lúa tươi.
Riêng gạo xay xát, Campuchia xuất khẩu gần 470.000 tấn đến 60 thị trường quốc tế, đạt doanh thu khoảng 226 triệu USD. Trong cơ cấu xuất khẩu, gạo thơm tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm khoảng 58% tổng lượng xuất khẩu. Các dòng sản phẩm khác gồm gạo trắng hạt dài, gạo tấm, gạo đồ và gạo hữu cơ.
Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu lớn thứ hai của gạo Campuchia, với hơn 129.000 tấn, trị giá gần 76 triệu USD. Trong khi đó, ASEAN đứng đầu về sản lượng nhập khẩu, còn châu Âu tiếp tục là thị trường mang lại giá trị cao cho gạo thơm Campuchia.
Những con số này cho thấy Campuchia đang có bước tiến đáng kể trong xuất khẩu gạo. Dù sản lượng chưa thể so sánh với các cường quốc gạo như Việt Nam, Thái Lan hay Ấn Độ, nước này lại đang chọn hướng đi riêng: tập trung vào phân khúc gạo thơm, gạo đặc sản và gạo có giá trị cao.
Chiến lược không chạy đua sản lượng
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện gạo Campuchia là nước này không đặt trọng tâm vào việc cạnh tranh trực diện về khối lượng với các quốc gia xuất khẩu lớn. Thay vào đó, Campuchia đang tận dụng lợi thế của các giống gạo thơm bản địa, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường theo hướng chất lượng cao.
Gạo Phka Romdoul là ví dụ tiêu biểu. Thay vì chỉ là một sản phẩm nông nghiệp, giống gạo này đã trở thành đại diện cho hình ảnh gạo Campuchia trên thị trường quốc tế. Việc nhiều lần đạt danh hiệu gạo ngon nhất thế giới giúp Campuchia tạo được dấu ấn thương hiệu, đồng thời nâng vị thế cho toàn ngành lúa gạo.
Trong bối cảnh giá gạo thế giới biến động, cạnh tranh bằng sản lượng và giá thấp luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ngược lại, nếu có sản phẩm đặc sản, có thương hiệu và được thị trường nhận diện, quốc gia xuất khẩu có thể nâng giá trị trên mỗi tấn gạo, thay vì chỉ tăng số lượng bán ra.
Thách thức từ biến đổi khí hậu
Dù đạt nhiều thành công, ngành lúa gạo Campuchia vẫn đối mặt không ít thách thức. Biến đổi khí hậu đang gây áp lực lên sản xuất, đặc biệt là tình trạng thiếu nước trong mùa khô và nguy cơ giảm năng suất.
Đối với một giống lúa phụ thuộc nhiều vào mùa mưa như Phka Romdoul, biến động thời tiết là yếu tố cần được theo dõi chặt chẽ. Nếu lượng mưa thay đổi thất thường, mùa vụ có thể bị ảnh hưởng, từ đó tác động đến sản lượng và chất lượng gạo.
Để thích ứng, Campuchia đang thúc đẩy đầu tư vào kỹ thuật canh tác hiện đại, tối ưu sử dụng nước và mở rộng các mô hình sản xuất thân thiện môi trường. Đây là hướng đi cần thiết để vừa giữ được lợi thế canh tác truyền thống, vừa nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.
Tham vọng xây dựng thương hiệu gạo xanh
Không dừng lại ở danh hiệu “gạo ngon”, Campuchia đang muốn xây dựng hình ảnh quốc gia sản xuất gạo chất lượng cao gắn với yếu tố bền vững. Theo Bộ Thương mại Campuchia, thành công của Malys Angkor là kết quả từ nỗ lực của nông dân, doanh nghiệp xay xát và các nhà xuất khẩu trong việc duy trì phương thức canh tác truyền thống kết hợp cải tiến kỹ thuật.
Đây là mô hình đáng chú ý. Nếu nông dân giữ được bản sắc canh tác, doanh nghiệp kiểm soát tốt chế biến và xuất khẩu, còn Nhà nước hỗ trợ xây dựng thương hiệu quốc gia, hạt gạo sẽ có cơ hội bước vào phân khúc cao cấp hơn.
Năm 2025, xuất khẩu gạo Campuchia lần đầu vượt mốc 900.000 tấn sau nhiều năm duy trì quanh mức 600.000 tấn. Riêng trong 9 tháng đầu năm 2025, nước này đã xuất khẩu hơn 596.000 tấn gạo xay xát đến 69 thị trường, thu về gần 409 triệu USD. Đây là nền tảng quan trọng để Campuchia tiếp tục theo đuổi chiến lược gạo chất lượng cao trong những năm tới.
Bài học từ hạt gạo Campuchia
Câu chuyện Phka Romdoul cho thấy xu hướng mới của thị trường gạo toàn cầu: sản lượng lớn không còn là lợi thế duy nhất. Các thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng, thương hiệu, câu chuyện sản phẩm và yếu tố phát thải thấp trong sản xuất.
Với Campuchia, việc một giống gạo chủ yếu trồng một vụ mỗi năm, dựa nhiều vào nước mưa tự nhiên và ít thâm canh lại trở thành lợi thế cạnh tranh là một tín hiệu đáng chú ý. Nó cho thấy trong nông nghiệp hiện đại, đôi khi giá trị không đến từ việc sản xuất nhiều hơn, mà đến từ việc sản xuất đúng hơn, sạch hơn và có bản sắc hơn.
Danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới 2025” của Phka Romdoul vì vậy không chỉ là niềm tự hào của Campuchia. Đó còn là minh chứng cho một hướng đi mới của ngành gạo khu vực: xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, canh tác bền vững và sự khác biệt của từng vùng đất.
Trong cuộc đua gạo châu Á, Campuchia đang cho thấy một thông điệp rõ ràng: không nhất thiết phải là nước xuất khẩu nhiều nhất mới có thể tạo dấu ấn mạnh nhất. Điều quan trọng là hạt gạo phải có chất lượng, có câu chuyện và có vị trí riêng trong lòng người tiêu dùng quốc tế.
Theo: ABC Asia/ Cambodianess