Trong bức tranh nông nghiệp Việt Nam hiện đại, gạo ST25 không chỉ là một sản phẩm lúa gạo chất lượng cao, mà còn là biểu tượng cho khát vọng vươn lên của trí tuệ Việt trên bản đồ nông sản thế giới. Đằng sau hạt gạo thơm mềm, dẻo ngọt ấy là hành trình bền bỉ của Anh hùng Lao động, kỹ sư Hồ Quang Cua cùng các cộng sự — những con người đã dành nhiều thập kỷ gắn bó với ruộng đồng, với cây lúa và với đời sống người nông dân miền Tây.
Sinh ra tại vùng đất Sóc Trăng, nơi có truyền thống nông nghiệp lâu đời, kỹ sư Hồ Quang Cua sớm nuôi dưỡng tình yêu với cây lúa. Sau khi tốt nghiệp ngành trồng trọt năm 1978, ông trải qua nhiều vị trí công tác trong lĩnh vực nông nghiệp, khoa học công nghệ và phát triển nông thôn. Dù ở cương vị nào, mối quan tâm lớn nhất của ông vẫn là làm sao tạo ra những giống lúa có chất lượng tốt hơn, thích nghi tốt hơn và mang lại thu nhập ổn định hơn cho nông dân.
Từ những năm 1990, ông Hồ Quang Cua cùng nhóm nghiên cứu bắt đầu hành trình lai tạo các giống lúa mang ký hiệu ST, viết tắt của Sóc Trăng. Các giống như ST3, ST5, ST10, ST20, ST24 lần lượt ra đời, mỗi giống đều đánh dấu một bước tiến trong quá trình chọn tạo giống lúa thơm. Tuy nhiên, phải sau hơn 20 năm thử nghiệm, chọn lọc và cải tiến không ngừng, giống lúa ST25 mới thực sự trở thành dấu mốc nổi bật, hội tụ nhiều yếu tố về hương vị, chất lượng, năng suất và khả năng thích nghi với điều kiện canh tác khác nhau.
Điều làm nên giá trị của ST25 không chỉ nằm ở danh hiệu gạo ngon hàng đầu thế giới, mà còn ở câu chuyện phía sau hạt gạo. Đây là giống lúa được nghiên cứu để phù hợp với hệ sinh thái lúa – tôm, đặc biệt tại khu vực bán đảo Cà Mau và các vùng chịu tác động của nước mặn. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt, việc tạo ra một giống lúa vừa ngon, vừa có khả năng thích nghi, vừa giúp người nông dân ổn định sinh kế là đóng góp có ý nghĩa lớn đối với ngành nông nghiệp Việt Nam.
Cánh đồng lúa ST25 tại tỉnh Cần Thơ
Triết lý làm nông của kỹ sư Hồ Quang Cua cũng rất đáng chú ý. Ông không chỉ theo đuổi mục tiêu tạo ra giống lúa cao cấp cho thị trường, mà còn mong muốn “bình dân hóa” lúa thơm, để nhiều nông dân có thể tiếp cận giống tốt, nhiều vùng đất khó vẫn có thể canh tác hiệu quả. Với ông, khoa học nông nghiệp không thể tách rời đời sống thực tiễn. Một giống lúa thành công phải giúp nông dân giảm rủi ro, tăng thu nhập và có thêm niềm tin vào ruộng đồng.
Gạo ST25 mang đặc trưng hương thơm tự nhiên, cơm mềm, dẻo, vị ngọt hậu và hạt gạo đẹp. Theo đánh giá của giới chuyên môn, nét riêng của ST25 đến từ sự kết hợp giữa mùi thơm hoa nhài, hương dứa nhẹ và hương cốm đặc trưng của giống lúa Việt. Chính sự khác biệt này đã giúp ST25 tạo dấu ấn mạnh mẽ trên thị trường trong nước lẫn quốc tế, góp phần thay đổi cách nhìn về gạo Việt Nam: không chỉ là mặt hàng xuất khẩu số lượng lớn, mà còn có thể là sản phẩm chất lượng cao, có thương hiệu và có giá trị gia tăng.
Giống ST25 tiếp tục được công nhận gạo ngon nhất thế giới là sự kiện đáng tự hào đối với anh hùng lao động Hồ Quang Cua và nhóm nghiên cứu
Những đóng góp của kỹ sư Hồ Quang Cua đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vào năm 2013; đến năm 2021, ông cùng nhóm nghiên cứu được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ. Tuy vậy, trong lòng nhiều nông dân miền Tây, danh xưng gần gũi và đáng quý nhất dành cho ông có lẽ vẫn là “nhà khoa học của nông dân” — người đã đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm về với ruộng đồng, biến thành cơ hội sinh kế thật sự.
Không dừng lại ở ST25, nhóm nghiên cứu của ông Hồ Quang Cua vẫn tiếp tục tìm hướng đi mới cho ngành lúa gạo. Theo nội dung được cung cấp, nhóm đang tiếp tục chọn lọc giống lúa có thời gian sinh trưởng sớm hơn ST25 khoảng 5–7 ngày, nhằm thích ứng tốt hơn với điều kiện thời tiết, lũ sớm và biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, một hướng nghiên cứu đáng chú ý khác là phát triển dòng lúa thơm có giá trị dinh dưỡng cao, có chỉ số đường huyết phù hợp hơn với người cần kiểm soát đường huyết.
Tại ĐBSCL, người nông dân ngày càng tiếp cận và ứng dụng nhanh hơn với những tiến bộ khoa học - công nghệ để áp dụng vào sản xuất
Có thể nói, câu chuyện về gạo ST25 và kỹ sư Hồ Quang Cua là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của khoa học công nghệ khi gắn liền với thực tiễn nông nghiệp. Từ một giống lúa được ươm mầm trên đồng đất Sóc Trăng, ST25 đã trở thành niềm tự hào của gạo Việt, góp phần nâng vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Hạt gạo ST25 vì thế không chỉ là sản phẩm của đất, nước và khí hậu miền Tây, mà còn là kết tinh của trí tuệ, sự kiên trì và khát vọng nâng tầm nông nghiệp Việt. Trong mỗi hạt gạo ấy là câu chuyện của người nông dân, của nhà khoa học và của một ngành lúa gạo đang từng bước chuyển mình từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp hiện đại.