Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đang phục hồi từ đầu tháng 5 đến nay, trong đó động lực chính đến từ phân khúc gạo chất lượng cao. Sự chuyển dịch này cho thấy ngành lúa gạo Việt Nam không còn chỉ cạnh tranh bằng sản lượng, mà đang từng bước nâng vị thế bằng chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn xanh và khả năng đáp ứng yêu cầu môi trường của thị trường quốc tế.
Theo thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam, gạo Jasmine của Việt Nam hiện được chào bán ở mức 513 - 517 USD/tấn, tăng khoảng 30 USD/tấn so với tháng trước. Gạo thơm 5% tấm dao động từ 510 - 520 USD/tấn, tăng khoảng 25 - 30 USD/tấn. Đáng chú ý, gạo ST25 tiếp tục giữ vị thế ở phân khúc cao cấp với giá xuất khẩu khoảng 1.200 USD/tấn, cao hơn nhiều so với gạo trắng thông thường.
Gạo chất lượng cao kéo giá xuất khẩu phục hồi
Việc gần 90% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam là gạo chất lượng cao cho thấy cơ cấu sản phẩm đã có sự chuyển dịch rõ nét. Thay vì tập trung vào gạo trắng thông thường, ngành lúa gạo đang đẩy mạnh các dòng gạo thơm, gạo đặc sản và sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Diễn biến giá gạo từ đầu tháng 5 đến nay phản ánh xu hướng này. Khi nhu cầu thị trường tăng trở lại, nhóm gạo chất lượng cao phục hồi nhanh hơn và có khả năng giữ giá tốt hơn. Các dòng gạo như Jasmine, gạo thơm 5% tấm hay ST25 đang góp phần nâng mặt bằng giá xuất khẩu của Việt Nam.
Trong đó, ST25 tiếp tục là điểm nhấn ở phân khúc cao cấp. Mức giá khoảng 1.200 USD/tấn không chỉ thể hiện giá trị của một giống gạo đặc sản, mà còn cho thấy thị trường quốc tế sẵn sàng trả giá cao hơn cho sản phẩm có chất lượng nổi bật, thương hiệu rõ ràng và đáp ứng thị hiếu tiêu dùng cao cấp.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lợi thế của gạo Việt Nam hiện nằm ở chất lượng cao và sản xuất bền vững. Đây là hai yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh người tiêu dùng quốc tế không chỉ quan tâm đến giá bán, mà còn chú ý đến quy trình sản xuất, tác động môi trường và mức độ minh bạch của sản phẩm.
Gạo phát thải thấp mở thêm dư địa thị trường
Một trong những tín hiệu đáng chú ý là sự phát triển của dòng sản phẩm “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Từ lô hàng đầu tiên hơn 400 tấn xuất khẩu sang Nhật Bản vào năm ngoái, đến nay khoảng 70.000 tấn gạo mang nhãn hiệu này đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, châu Âu và châu Úc.
Kết quả này cho thấy các sản phẩm đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn chất lượng và tiêu chuẩn môi trường đang có nhiều cơ hội mở rộng thị trường. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và quy trình canh tác bền vững, gạo phát thải thấp có thể trở thành lợi thế mới của Việt Nam.
Không chỉ với lúa gạo, giảm phát thải đang trở thành yêu cầu chung của toàn ngành nông nghiệp. Nông sản phát thải thấp phù hợp với xu hướng tiêu dùng quốc tế, đồng thời thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Ở lĩnh vực trồng trọt, nhiều đơn vị đã bắt đầu điều chỉnh quy trình sản xuất để giảm phát thải ngay từ đồng ruộng. Có mô hình sử dụng phân bón thông minh, chỉ bón một lần trước hoặc sau khi cấy 7 ngày, giúp giảm chi phí chăm bón khoảng 1,5 triệu đồng/ha và giảm sử dụng thuốc trừ sâu. Việc giảm phát thải cũng được triển khai từ khâu sản xuất đến chế biến.
Tại Thanh Hóa, Công ty Sao Khuê cho biết rơm rạ sau thu hoạch không bị đốt bỏ gây ô nhiễm mà được giữ lại để cày bừa. Trấu sau xay xát được tận dụng, sau đó chuyển thành than và bán cho các cánh đồng dứa. Đây là cách làm cho thấy phụ phẩm nông nghiệp nếu được xử lý đúng hướng có thể trở thành nguồn tài nguyên thay vì gánh nặng môi trường.
Giảm phát thải trở thành yêu cầu tất yếu của nông sản xuất khẩu
Trong chăn nuôi, xử lý phát thải cũng là bài toán lớn do lượng chất thải hữu cơ cao, phân tán ở nhiều nông hộ nhỏ lẻ và phát sinh khí nhà kính từ quá trình tiêu hóa của vật nuôi. Tuy nhiên, nhiều mô hình đã cho thấy hiệu quả kép: vừa giảm ô nhiễm, vừa tạo thêm giá trị kinh tế.
Một số hộ tận dụng chất thải để nuôi giun quế, sau đó dùng giun làm thức ăn chăn nuôi, còn phân giun được đưa vào trồng rau sạch công nghệ cao. Một số hợp tác xã chăn nuôi cũng tận dụng phụ phẩm làm đệm lót, sau đó chuyển thành phân bón dinh dưỡng cho trồng trọt. Những cách làm này giúp giảm mùi hôi, hạn chế ruồi nhặng, đồng thời tạo thêm nguồn thu từ phụ phẩm.
Theo các chuyên gia, phát thải khí mê-tan từ nông nghiệp, đặc biệt trong trồng trọt và chăn nuôi, đang tạo áp lực lớn trong tiến trình thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam. Muốn giảm phát thải hiệu quả, cần có sự đồng hành giữa Nhà nước, nhà khoa học và người dân. Khi giải pháp vừa mang lại lợi ích môi trường, vừa tạo hiệu quả kinh tế, người dân sẽ chủ động tham gia hơn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định giai đoạn 2026 - 2030 là thời điểm then chốt để xây dựng nền nông nghiệp phát thải thấp. Với ngành trồng trọt, nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện quy trình kỹ thuật và hệ thống đo lường phát thải cho các ngành hàng chủ lực như lúa, cà phê và cây ăn quả xuất khẩu.
Đối với ngành lúa gạo, các mô hình tưới ngập khô xen kẽ, quản lý rơm rạ, tối ưu phân bón và cơ giới hóa sẽ tiếp tục được mở rộng, gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Với ngành cà phê, trọng tâm là phát triển mô hình cà phê tuần hoàn, tiết kiệm nước tưới, tăng sử dụng phân hữu cơ và phục hồi sức khỏe đất tại Tây Nguyên, Sơn La. Trong khi đó, các vùng trồng sầu riêng, thanh long, xoài, chanh dây sẽ được định hướng tăng cường quản lý nước tưới, xử lý phụ phẩm và đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu.
Sau giai đoạn tăng trưởng nhờ mở rộng diện tích, tăng sản lượng và đẩy mạnh xuất khẩu, nông sản Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới. Chất lượng sản phẩm không chỉ được đo bằng năng suất, mẫu mã hay giá bán, mà còn bằng khả năng sản xuất xanh, minh bạch dữ liệu và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Với ngành lúa gạo, việc gần 90% lượng gạo xuất khẩu là gạo chất lượng cao cho thấy Việt Nam đang đi đúng hướng trong quá trình nâng cấp cơ cấu sản phẩm. Khi gạo chất lượng cao kết hợp với tiêu chí phát thải thấp, hạt gạo Việt không chỉ có cơ hội bán được giá tốt hơn, mà còn có thêm lợi thế để thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính.
Trong thời gian tới, nếu tiếp tục mở rộng vùng sản xuất phát thải thấp, chuẩn hóa quy trình đo lường, tăng liên kết với doanh nghiệp và phát triển thương hiệu gạo xanh, Việt Nam có thể củng cố vị thế trên thị trường gạo quốc tế bằng giá trị bền vững thay vì chỉ dựa vào sản lượng.
Nguồn: https://vtv.vn/90-gao-xuat-khau-la-gao-chat-luong-cao-phat-thai-thap-100260605114755824.htm