Gạo ST25 3 lần được xướng tên ở ngôi vị Gạo ngon nhất thế giới. Hạt gạo ấy lớn lên từ bùn non miền Tây, từ những cánh đồng nắng gió, từ những con người lội ruộng suốt hàng chục năm với một niềm tin: gạo Việt Nam xứng đáng đứng ở đỉnh cao thế giới.
TỪ KHÁT VỌNG "ĂN NGON" GIỮA THỜI LO "ĂN NO"
Ảnh: Trung Phạm - Nguồn: Báo Lao Động
Đầu tháng 2.2026, chiếc cúp dành cho Giải Gạo ngon nhất thế giới của gạo ST25 Việt Nam đã được trao cho AHLĐ, kỹ sư Hồ Quang Cua và nhóm cộng sự tại TP Cần Thơ. Đây là sự kiện đặc biệt khi chiếc cúp được trao ngay tại quê hương - nơi ra đời hạt gạo ngon nhất thế giới.
Phát biểu tại buổi lễ, kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết, tại cuộc thi diễn ra vào tháng 11.2025, gạo ST25 của Việt Nam đã đạt giải Nhất đồng hạng với gạo của Campuchia. Do Ban tổ chức chỉ có một chiếc cúp, giải thưởng được trao trước cho nước chủ nhà, đến hơn hai tháng sau mới được trao lại cho Việt Nam.
“Dù nhận cúp muộn, nhưng đây là cơ hội rất tốt để chúng tôi quảng bá thành tựu đã được quốc tế công nhận và từng bước xây dựng thương hiệu gạo Việt”, ông Hồ Quang Cua chia sẻ.
Ảnh: Trung Phạm
Chia sẻ về hành trình lai tạo giống lúa đặc sản này, kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết, để có được hạt gạo ST25 như ngày nay là cả một quá trình nghiên cứu, chọn tạo kéo dài hơn 30 năm, bắt đầu từ những năm 1990 của thế kỷ trước. Khi đó, an ninh lương thực vẫn là ưu tiên hàng đầu của Việt Nam. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu đã sớm đặt ra mục tiêu xa hơn: không chỉ làm ra hạt gạo đủ ăn, mà phải là hạt gạo ngon, chất lượng cao và có giá trị.
“Hành trình này không hề đơn độc. Chúng tôi có những cộng sự rất tâm huyết, cùng nhau lội ruộng, cùng nhau nếm thử hàng ngàn mẫu gạo qua từng mùa vụ”, ông Cua chia sẻ.
Ảnh: Trung Phạm
Tiến sĩ Trần Tấn Phương - một trong ba tác giả giống ST25 - cho biết trong quá trình nghiên cứu, ông nhận thấy tỉnh Sóc Trăng (cũ) từng sở hữu nhiều giống lúa thơm ngon nhưng có nhược điểm là năng suất thấp và chỉ trồng được một vụ mỗi năm. Do đó, việc lai tạo những giống lúa vừa thơm, vừa đảm bảo năng suất cao, có thể trồng 2 - 3 vụ/năm là điều vô cùng cần thiết.
“Thời điểm ấy, định kiến chung cho rằng lúa thơm thì mềm, chất lượng cao nhưng năng suất lại thấp. Để tạo ra được giống lúa thơm như hôm nay, chúng tôi phải vượt qua rào cản rất lớn. Mục tiêu là giống lúa có thể trồng 2 - 3 vụ/năm, vừa cho năng suất cao, vừa kháng sâu bệnh, kháng rầy - vốn là điểm yếu của lúa thơm”, TS Phương chia sẻ.
Ông Phương cho hay, khi mới bắt đầu, nhóm chỉ có 3 người gồm AHLĐ, kỹ sư Hồ Quang Cua; thạc sĩ Nguyễn Thị Thu Hương và ông. Không có phòng thí nghiệm, họ phải thuê ruộng của nông dân, thậm chí làm việc dưới gốc xoài hay trong những chòi lá. Nhóm buộc phải cải tiến phương pháp làm việc ngay tại chỗ, tự mình thực hiện mọi công đoạn, kể cả việc thử mùi thơm, thay vì thuê các viện, trường phân tích.
“Chúng tôi buộc phải cải tiến phương pháp sao cho vừa nhanh, vừa có thể thực hiện ngay tại chỗ. Không thể làm xong rồi mang mẫu đi thuê các viện, trường phân tích, rồi quay về tiếp tục, vì rất tốn thời gian và chúng tôi cũng không có kinh phí để làm theo cách đó”, ông Phương nhớ lại.
Kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết: “Chúng tôi đã cùng nhau lội ruộng, thử nghiệm và nếm hàng ngàn mẫu gạo qua từng mùa vụ. Có không ít thất bại, tưởng như đã tìm ra giống tốt nhưng khi đưa vào sản xuất đại trà lại không đạt yêu cầu về độ thuần hay khả năng kháng bệnh. Cho đến khi ST25 ra đời, đó là kết quả của sự hội tụ nhiều ưu điểm: hạt dài, trắng trong, thơm mùi lá dứa hòa quyện cốm non, dẻo ngọt rất đặc trưng”.
TS Phương thông tin thêm, ST25 là giống lúa đặc biệt phù hợp với thổ nhưỡng vùng ĐBSCL nhờ khả năng kháng mặn tốt, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả. Giống lúa này còn có ưu thế về mùa vụ khi có thể canh tác 2 - 3 vụ/năm với năng suất và chất lượng ổn định. Nhờ thân cây cứng cáp, sức đề kháng cao, ST25 cũng rất phù hợp với mô hình luân canh tôm - lúa (một vụ tôm, một vụ lúa/năm).
Chia sẻ thêm, kỹ sư Hồ Quang Cua nhìn nhận, trong lịch sử ngành lúa gạo Việt Nam, nhiều đặc sản nổi tiếng đã hình thành ở cả ba miền như Nàng Thơm Chợ Đào (ĐBSCL), Gie An Cựu (Huế), Tám Xoan Hải Hậu (miền Bắc), song hầu hết vẫn chưa vượt ra khỏi phạm vi địa phương.
Trong khi đó, ST25 là giống lúa có khả năng thích nghi rộng, có thể trồng từ Bắc chí Nam, từ vùng ven biển đến cao nguyên. Riêng vụ Đông Xuân 2025 - 2026, diện tích gieo trồng ST25 đã đạt gần 200.000 ha, tương đương cả năm 2025 trước đó, cho thấy tiềm năng phát triển còn rất lớn, kéo theo cơ hội gia tăng xuất khẩu và nguồn thu ngoại tệ cho đất nước.
Ông Cua cho biết khi gạo ST25 lần đầu đoạt danh hiệu “Gạo ngon nhất thế giới” vào năm 2019, rồi tiếp tục được vinh danh lần thứ hai vào năm 2023, niềm tự hào luôn đi kèm với nhiều trăn trở, đặc biệt là bài toán giữ vững chất lượng khi mở rộng diện tích sản xuất và bảo vệ thương hiệu trước tình trạng hàng giả, hàng nhái.
“Thành công của ST25 không chỉ là kết quả của cá nhân hay một nhóm nghiên cứu, mà là niềm tự hào chung của nông nghiệp Việt Nam, cho thấy chúng ta hoàn toàn có khả năng tạo ra những sản phẩm nông nghiệp đẳng cấp thế giới”, ông Cua nhấn mạnh.
KHI GẠO NGON GIÚP NÔNG DÂN ĐỔI ĐỜI
Thực tế cho thấy, giá trị lớn nhất của ST25 không chỉ nằm ở danh hiệu hay hương vị, mà ở việc giống lúa này đã thực sự đi vào đời sống, giúp thay đổi sinh kế của người nông dân.
TS Trần Tấn Phương kể: "Có anh nông dân gặp tôi, nói rằng nhờ giống lúa này mà anh "lười biếng" hơn. Bởi trước đây làm lúa năng suất thấp, nhiễm bệnh nhiều, giờ có ST25 kháng sâu bệnh, giá lúa tốt nên anh không còn cực nhọc như xưa nữa".
Ông Trương Văn Hùng - Giám đốc HTX Nông nghiệp Hưng Lợi (xã Đại Ngãi, TP Cần Thơ), cho biết từ sau khi ST25 được vinh danh, nông dân trong HTX chủ yếu chọn giống này vì hiệu quả kinh tế vượt trội. Doanh nghiệp bao tiêu với giá ổn định, bà con không còn nỗi lo bị ép giá.
Ông Nguyễn Văn Tình - Tổ hợp tác 30/4 (xã Hồ Đắc Kiện, TP Cần Thơ) - cho biết, trước đây gia đình ông chủ yếu trồng các giống lúa truyền thống nên giá cả bấp bênh, doanh nghiệp hoặc thương lái dễ bỏ cọc khi thị trường biến động. Từ khi liên kết với doanh nghiệp sản xuất lúa giống ST25, đầu ra được đảm bảo rõ ràng. Vụ Đông Xuân 2025 vừa qua giá lúa ST25 trên thị trường dao động khoảng 8.000 - 8.200 đồng/kg, nhưng nhờ ký hợp đồng bao tiêu, doanh nghiệp vẫn thu mua với giá cố định 9.100 đồng/kg.
“Trồng lúa ST25 được doanh nghiệp chốt giá và bao tiêu ngay từ đầu vụ nên nông dân rất yên tâm. Dù giá thị trường tăng hay giảm, doanh nghiệp vẫn thu mua đúng theo hợp đồng đã ký”, ông Tình chia sẻ.
Ông Hứa Thành Nghĩa - Giám đốc HTX Nghĩa Thắng, phường Mỹ Xuyên (TP Cần Thơ) - cho biết, các giống lúa ST đã gắn bó với nông dân nơi đây hơn 20 năm. Từ vài hộ trồng thử vào năm 2004, đến nay khoảng 3/4 diện tích lúa tại địa phương đã chuyển sang canh tác ST25. Riêng HTX Nghĩa Thắng mỗi vụ duy trì hơn 100 ha sản xuất lúa giống ST24 và ST25.
Theo ông Nghĩa, nhờ áp dụng cơ giới hóa đồng bộ và kinh nghiệm sản xuất lâu năm, năng suất lúa ST25 đạt 6 - 7 tấn/ha vụ Hè Thu và 8 - 9 tấn/ha vụ Đông Xuân. Toàn bộ sản lượng được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn khoảng 20% so với lúa thường.
“Nhờ lúa ST25 trúng mùa, trúng giá, đời sống nông dân được cải thiện rõ rệt. Từ nguồn thu ổn định, nhiều gia đình đã có điều kiện cho con em học hành đến nơi đến chốn, góp phần nâng cao dân trí và chất lượng cuộc sống ở địa phương”, ông Nghĩa chia sẻ.
Nhờ tính thích nghi cao và hiệu quả kinh tế rõ rệt, nông dân vùng tôm lúa Mỹ Xuyên (tỉnh Sóc Trăng cũ) đã khôi phục thành công mô hình truyền thống “con tôm ôm cây lúa”. Sự kết hợp hài hòa giữa canh tác lúa thơm ST25 và nuôi tôm không chỉ giúp tận dụng điều kiện tự nhiên mặn - ngọt, mà còn hình thành chuỗi sản phẩm “gạo thơm - tôm sạch” được thị trường ưa chuộng, mang lại giá trị kinh tế ổn định và bền vững.
Ông Mã Văn Hồng, Giám đốc HTX Nông Ngư Hòa Đê (xã Hòa Tú, TP Cần Thơ), cho biết 3 năm qua thay vì bán lúa tươi thì ông xay xát và bán trực tiếp cho người tiêu dùng. Đáng chú ý, giá gạo ST25 do khách hàng chủ động đề xuất. Cách đây 3 năm, gạo được bán với giá khoảng 22.000 đồng/kg; đến năm 2025 tăng lên 30.000 đồng/kg và hiện đạt khoảng 35.000 đồng/kg.
TỪ RUỘNG LÚA ĐẾN CHUỖI GIÁ TRỊ QUỐC GIA
Nói về kỳ vọng mở rộng xuất khẩu trong thời gian tới, kỹ sư Hồ Quang Cua cho rằng dư địa phát triển của gạo thơm Việt Nam còn rất lớn. Theo ông, trong tổng sản lượng khoảng 500.000 tấn gạo thơm năm qua, thị trường nội địa tiêu thụ 61%, xuất khẩu tiểu ngạch sang Trung Quốc chiếm 24%, trong khi xuất khẩu chính ngạch ra thị trường thế giới mới đạt khoảng 11%.
Ông Cua cũng chỉ ra lợi thế vượt trội của gạo Việt Nam so với các nước xuất khẩu gạo thơm khác. Trong khi nhiều quốc gia chỉ trồng một vụ, gạo phải dự trữ dài ngày nên nhanh cũ và mất hương vị, thì ST25 có thể sản xuất quanh năm, thời gian lưu kho không quá 3 tháng, giúp gạo giữ được độ thơm, dẻo và vị ngọt tự nhiên.
“Đây là ưu thế gần như tuyệt đối mà hiện chưa quốc gia nào có”, ông Cua khẳng định.
Để khai thác hết tiềm năng, ông Cua cho rằng cần vai trò mạnh mẽ hơn từ Nhà nước trong việc xây dựng chuẩn quốc gia, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quản lý chặt độ thuần của hạt gạo, tránh tình trạng “chông chênh” khi xuất khẩu.
Theo ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), một giống lúa chỉ có thể thành công khi đứng vững trên ba trụ cột: cánh đồng - nghiên cứu - thị trường. Thực tế cho thấy ST25 đang đi rất vững, với diện tích gieo trồng vụ Đông Xuân 2025 - 2026 tăng gần 60% so với cùng kỳ; sản lượng dự kiến tăng mạnh trong nửa đầu năm 2026. Hiện khoảng 70% sản lượng gạo ST25 đã được xuất khẩu sang các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu, Úc, Trung Quốc và Đông Nam Á.
Ở góc độ VFA, ông Nam cho rằng Việt Nam hiện đã nằm trong nhóm các quốc gia sản xuất lúa gạo hàng đầu thế giới, song giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ chạy theo sản lượng sang nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu gạo Việt.
“Chúng tôi cho rằng ST25 cần được định hướng phát triển như một giống gạo quốc gia, được bảo vệ đầy đủ, tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn thống nhất và phát triển trên chuỗi giá trị minh bạch, khép kín từ giống, canh tác, chế biến đến tiêu thụ”, ông Nam nói.
Ông Nam cho biết VFA cam kết đồng hành cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương, nhà khoa học và doanh nghiệp để xây dựng ST25 trở thành sản phẩm gạo quốc gia, giữ uy tín cho gạo Việt và mở rộng không gian thị trường trong giai đoạn mới.
https://laodong.vn/emagazine/30-nam-loi-ruong-de-co-gao-ngon-nhat-the-gioi-1653583.ldo
Gạo Phương Nam